Οι επιφυλάξεις αλιέων και επιστημόνων
Η εμφάνιση του τοξικού λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες οδηγεί τις τοπικές αρχές στη λήψη πρωτοφανών μέτρων προστασίας, με τις πρώτες πλωτές προστατευτικές κατασκευές να τοποθετούνται σε παραλίες του βόρειου Ευβοϊκού Κόλπου. Η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, που αποδίδεται στην κλιματική κρίση, θεωρείται ότι ευνοεί την εξάπλωση του είδους, προκαλώντας ανησυχία τόσο στους κατοίκους όσο και στους αλιείς.
Ο Παύλος Μπελεγιάννης, συνταξιούχος οδηγός φορτηγού, παρακολουθεί τα εγγόνια του να κολυμπούν στον αγαπημένο του κόλπο, νιώθοντας για πρώτη φορά μεγαλύτερη ασφάλεια. Μπροστά από την παραλία έχει τοποθετηθεί πλωτό προστατευτικό δίχτυ και τα παιδιά δεν έχουν περάσει πέρα από αυτό.
«Δόξα τω Θεώ που υπάρχει για να τα προστατεύει», λέει εμφανώς ανακουφισμένος. «Όταν ήμουν παιδί δεν υπήρχαν τέτοιοι κίνδυνοι σε αυτές τις θάλασσες», συμπλήρωσε.
Από τις μωβ μέδουσες στους τοξικούς λαγοκέφαλους
Μέχρι το περασμένο καλοκαίρι, οι μεγαλύτερες ανησυχίες στον βόρειο Ευβοϊκό Κόλπο, που χωρίζει την Εύβοια από την ηπειρωτική Ελλάδα, αφορούσαν τις μωβ μέδουσες. Η έξαρση των επιθέσεών τους είχε οδηγήσει σε αυξημένη κίνηση στα φαρμακεία της Χαλκίδας, περίπου 130 χιλιόμετρα βόρεια της Αθήνας.
Η εμφάνιση, όμως, του τοξικού λαγοκέφαλου με τα μεγάλα και ισχυρά δόντια, ο οποίος μπορεί να δαγκώσει ακόμη και οστά, μέταλλο ή ξύλο, δημιούργησε μια εντελώς διαφορετική απειλή. Σε μια πρωτοφανή κίνηση, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε προειδοποίηση δημόσιας υγείας, καλώντας όσους δεχθούν δάγκωμα από το συγκεκριμένο ψάρι να αναζητήσουν άμεσα ιατρική βοήθεια, καθώς τα «μορφής ράμφους» σαγόνια του μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλώνεται, καθώς τα όργανα και η σάρκα του περιέχουν την εξαιρετικά τοξική τετροδοτοξίνη. Εφόσον δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο, το χωροκατακτητικό αυτό είδος μπορεί να αποβεί θανατηφόρο όχι μόνο για τους φυσικούς του θηρευτές αλλά και για τους ανθρώπους που θα το καταναλώσουν.
Τα πρώτα πλωτά δίχτυα στην Ελλάδα
«Πρώτο μας μέλημα είναι η ασφάλεια των πολιτών», δηλώνει ο αντιδήμαρχος Χαλκίδας, Αντώνης Σπανός, ο οποίος επέβλεψε την εγκατάσταση του πρώτου πλωτού προστατευτικού φράγματος στην Ελλάδα τον περασμένο μήνα.
Όπως εξηγεί, οι αρμόδιες αρχές εργάστηκαν επί μήνες για να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες διαγωνισμών και να επιλέξουν το καταλληλότερο σύστημα προστασίας, το οποίο στη συνέχεια εγκρίθηκε από το Γενικό Χημείο του Κράτους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, συνολικά 2,5 χιλιόμετρα προστατευτικού διχτυού θα τοποθετηθούν σε κόλπους του βόρειου Ευβοϊκού, ώστε οι λουόμενοι να απολαμβάνουν ένα ασφαλές καλοκαίρι.
«Πέρυσι το πρόβλημα ήταν οι μέδουσες, αλλά τώρα πετύχαμε δύο στόχους με μία κίνηση. Αν εμφανιστούν και λαγοκέφαλοι, θα είμαστε προετοιμασμένοι», σημειώνει.
Ο κ. Σπανός αναφέρει επίσης ότι το δημαρχείο δεχόταν συνεχώς τηλεφωνήματα, κυρίως από ηλικιωμένους που ρωτούσαν πότε θα εγκατασταθούν τα συστήματα προστασίας. Μάλιστα, όπως λέει, ακόμη και το ίδιο πρωί μια γυναίκα τηλεφώνησε λέγοντας ότι θα αισθανόταν ασφαλής να κολυμπήσει με τα εγγόνια της μόνο όταν τοποθετηθεί το δίχτυ.
Επεκτείνονται τα μέτρα σε περισσότερες παραλίες
Η Χαλκίδα δεν αποτελεί τη μοναδική περιοχή που προχωρά σε αντίστοιχες κινήσεις. Ο 63χρονος Νίκος Χουλιέρης, ο οποίος διατηρεί επί χρόνια σχολή καταδύσεων στην πόλη, βρισκόταν μαζί με την ομάδα του σε φουσκωτό σκάφος, τοποθετώντας νέα πλωτά φράγματα σε παραλίες βορειότερα στον κόλπο, καθώς και άλλοι δήμοι ακολουθούν την ίδια πρακτική.
Ο ίδιος δηλώνει ότι έπειτα από περισσότερα από 40 χρόνια καταδύσεων δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα συμμετείχε σε μια τέτοια επιχείρηση.
«Η θερμοκρασία της θάλασσας έχει αυξηθεί αισθητά και αυτό ευνοεί όσα βλέπουμε σήμερα», αναφέρει.
Τις επόμενες εβδομάδες εκτιμάται ότι θα μεταφερθούν από την Αθήνα στην περιοχή περίπου επτά χιλιόμετρα ακόμη πλωτών προστατευτικών διχτυών.
Ο Νίκος Χουλιέρης εμφανίζεται αισιόδοξος για την αποτελεσματικότητά τους, λέγοντας ότι είναι ιδιαίτερα πυκνά και ανθεκτικά, σε βαθμό που θεωρεί απίθανο να μπορέσει να τα διαπεράσει ακόμη και ο λαγοκέφαλος.
Η εξάπλωση του λαγοκέφαλου στην Ανατολική Μεσόγειο
Η εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις, με τις Αρχές να κάνουν λόγο για πρόβλημα που αφορά πλέον ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Όπως και το λεοντόψαρο, το οποίο κατάγεται από τον Ινδο-Ειρηνικό, θεωρείται ότι ευνοήθηκε από την άνοδο της θερμοκρασίας της Μεσογείου και εισήλθε στη λεκάνη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι πρώτοι που διαπίστωσαν την παρουσία του ήταν οι αλιείς της Κύπρου, οι οποίοι είδαν τόσο τα αλιεύματα όσο και τα δίχτυα τους να καταστρέφονται από το μη βρώσιμο αυτό είδος.
Το 2024 οι κυπριακές αρχές εφάρμοσαν πρόγραμμα οικονομικών κινήτρων για τον περιορισμό του πληθυσμού του λαγοκέφαλου. Στο πλαίσιο του κρατικού σχεδίου έχουν ήδη απομακρυνθεί περισσότεροι από 103 τόνοι του είδους από τα παράκτια ύδατα.
Η λειτουργός αλιείας της Κύπρου, Κατερίνα Γεωργίου, απέδωσε την εξάπλωση του είδους στην «εντυπωσιακή προσαρμοστικότητά» του, επισημαίνοντας ότι, χωρίς πλήρη καταγραφή του πληθυσμού, είναι αδύνατο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το συνολικό απόθεμα ή την εξέλιξή του στο μέλλον. Όπως ανέφερε, η παρουσία του λαγοκέφαλου δεν αποτελεί προσωρινό φαινόμενο αλλά μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Αμοιβή για κάθε κιλό λαγοκέφαλου
Την περασμένη εβδομάδα η Αθήνα ανακοίνωσε αντίστοιχο πρόγραμμα συλλογής του είδους, προσφέροντας αμοιβή 5,33 ευρώ για κάθε κιλό λαγοκέφαλου που θα παραδίδεται στις αρμόδιες αρχές.
Παράλληλα, οι Έλληνες αλιείς, οι οποίοι επίσης καταγγέλλουν ότι τα δίχτυα και ο εξοπλισμός τους καταστρέφονται από το συγκεκριμένο ψάρι, θα λάβουν επιδότηση καυσίμων μέσω του ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενου σχεδίου δράσης, το οποίο θα εφαρμοστεί αρχικά στην Κρήτη και στο νότιο Αιγαίο.
Λαγοκέφαλος
Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Μαργαρίτης Σχοινάς, τα ψάρια που θα συλλέγονται θα καταψύχονται και στη συνέχεια θα αποτεφρώνονται σε κρατικές εγκαταστάσεις, όπως συμβαίνει και στην Κύπρο. Πρόσθεσε ακόμη ότι το πρόγραμμα, το οποίο αποσκοπεί τόσο στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος όσο και στη στήριξη των παράκτιων και νησιωτικών κοινοτήτων, πιθανότατα θα επεκταθεί.
Οι επιφυλάξεις αλιέων και επιστημόνων
Ο ερασιτέχνης αλιέας Νίκος Αγιασκουφίτης εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
Όπως υποστηρίζει, η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων έχει ήδη αλλάξει τις μετακινήσεις των ψαριών και θεωρεί ότι το οικονομικό κίνητρο δεν είναι αρκετό ώστε οι επαγγελματίες αλιείς να επικεντρωθούν στη σύλληψη λαγοκέφαλων.
Την ίδια στιγμή, οι ελληνικές αρχές βρίσκονται αντιμέτωπες και με μια απρόσμενη αντίδραση. Μια ομάδα με την ονομασία «Πρωτοβουλία για τη Διάσωση των Λαγοκέφαλων» εμφανίστηκε την περασμένη εβδομάδα, ασκώντας κριτική στο πρόγραμμα εξόντωσης του είδους και υποστηρίζοντας ότι εγείρονται σοβαρά ηθικά ζητήματα, καθώς το συγκεκριμένο ψάρι αξίζει «προστασία και σεβασμό».
Ωστόσο, με τη στήριξη της τουριστικής βιομηχανίας και ειδικών στη θαλάσσια βιολογία, οι οποίοι χαρακτηρίζουν τις αντιδράσεις υπερβολικές, η εκστρατεία αλίευσης αναμένεται να συνεχιστεί.
Λαγοκέφαλος
Ο θαλάσσιος επιστήμονας του πανεπιστημίου Αιγαίου στη Λέσβο, Ιωάννης Μπατζάκας, υποστηρίζει ότι η συζήτηση έχει λάβει υπερβολικές διαστάσεις. Όπως αναφέρει, σε περισσότερα από 15 χρόνια καταδύσεων έχει συναντήσει μόνο έναν λαγοκέφαλο, αν και αναγνωρίζει ότι το είδος είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στις θάλασσες γύρω από την Κρήτη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα ψάρια διαθέτουν μεγάλα δόντια και προκαλούν φόβο, ενώ δημιουργούν προβλήματα στους αλιείς και στα δίχτυα τους. Ωστόσο, όπως σημειώνει, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα άγρια ζώα, δεν επιτίθενται στους ανθρώπους παρά μόνο σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις και όταν προκληθούν.
Παρά τις διαβεβαιώσεις των ειδικών, ο Παύλος Μπελεγιάννης εξακολουθεί να θεωρεί ότι τα προστατευτικά δίχτυα θα πρέπει να εγκατασταθούν σε ολόκληρη την Ελλάδα.
«Το πρωί είδα δύο μέδουσες έξω από το δίχτυ. Γιατί να μην υπάρχουν και λαγοκέφαλοι; Στη ζωή ποτέ δεν ξέρεις τι ακολουθεί», λέει.
