Περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 8% της αρχικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προβλέπει η αναθεωρημένη συμβιβαστική πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ την περίοδο 2028-2034, με στόχο να γεφυρωθούν οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών, ενόψει της Συνόδου Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί 15-16 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες.
Η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας διαμορφώνει τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 σε περίπου 1,622 τρισ. ευρώ (σε σταθερές τιμές του 2025), ποσό που αντιστοιχεί στο 1,16% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ, έναντι 1,26% στην αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
«Ελπίζω ότι θα υπάρξει συμφωνία μέχρι τα Χριστούγεννα», δήλωσε ο Ιρλανδός Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Αμυνας, Τόμας Μπερν, που παρουσίασε σήμερα την αναθεωρημένη πρόταση για το ΠΔΠ. Τόνισε, επίσης, ότι «η έγκαιρη συμφωνία είναι απαραίτητη προκειμένου οι πολίτες και η ευρωπαϊκή οικονομία να επωφεληθούν από το νέο ΠΔΠ από την 1η Ιανουαρίου 2028» και εξέφρασε την ελπίδα ότι η σημερινή πρόταση θα αποτελέσει τη βάση για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας από τους ηγέτες ως το τέλος του έτους.
Ειδικότερα, ο Τ. Μπερν ανέφερε ότι ότι η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει να εξισορροπήσει τη χρηματοδότηση των νέων προτεραιιοτήτων της ΕΕ, όπως η ανταγωνιστικότητα, η έρευνα, η καινοτομία, η ασφάλεια και η άμυνα, με τη διατήρηση των παραδοσιακών πολιτικών της ΕΕ, όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Πολιτική Συνοχής, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τους δημοσιονομικούς περιορισμούς των κρατών-μελών. Ο ίδιος τόνισε ότι σχεδόν όλα τα προγράμματα του νέου ΠΔΠ προβλέπουν αυξημένη χρηματοδότηση σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ, με τις αναπροσαρμογές να αποσκοπούν στη διατήρηση των νέων πολιτικών προτεραιοτήτων, αλλά και στην προστασία των βασικών πολιτικών της ΕΕ.
Το νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο έρχεται μετά την προηγούμενη προσπάθεια της Κυπριακής Προεδρίας, τον περασμένο Ιούνιο, η οποία προέβλεπε σαφώς μικρότερη μείωση, περίπου 2%, αλλά προκάλεσε αντιδράσεις τόσο από χώρες που ζητούσαν μεγαλύτερη περιστολή των δαπανών όσο και από εκείνες που θεωρούσαν ότι οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν για τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Η διαπραγμάτευση παραμένει ανοιχτή, καθώς τα κράτη-μέλη καλούνται να συμφωνήσουν πώς θα κατανεμηθούν τα κονδύλια μεταξύ της αγροτικής πολιτικής, της συνοχής, της ανταγωνιστικότητας, της άμυνας και της εξωτερικής δράσης της ΕΕ.
Η πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας και οι περικοπές
Κατά την παρουσίαση του σχεδίου, ο Τόμας Μπερν, υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας της Ιρλανδίας, περιέγραψε τη δυσκολία εξισορρόπησης των αυξημένων αναγκών της Ένωσης με τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Όπως εξήγησε, η ΕΕ καλείται να χρηματοδοτήσει νέες προτεραιότητες στην ανταγωνιστικότητα, την έρευνα, την καινοτομία, την ασφάλεια και την άμυνα, διατηρώντας ταυτόχρονα τη στήριξη των υφιστάμενων πολιτικών. Η εξίσωση γίνεται δυσκολότερη λόγω των διαφορετικών δημοσιονομικών δυνατοτήτων και προτεραιοτήτων των κρατών-μελών.
Ο Ιρλανδός υφυπουργός αναγνώρισε ότι μια πρόταση σε αυτό το στάδιο δεν είναι δυνατόν να ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι το σχέδιο έχει σχεδιαστεί ώστε να επιταχύνει τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για συμφωνία έως το τέλος του 2026.
Η Ιρλανδική Προεδρία εκτιμά ότι η επίτευξη συναίνεσης απαιτεί πιο συγκρατημένη αύξηση των δαπανών σε σχέση με το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. «Με βάση αυτή την εκτίμηση, προτείναμε συνολικές περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση, σε σταθερές τιμές του 2025. Αυτό αντιστοιχεί σε μείωση κατά 8% σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής», ανέφερε ο Μπερν.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Τόμας Μπερν:
- Συνοχή, γεωργία, αλιεία και αγροτικές κοινότητες: Προβλέπονται 914 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 11% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, αλλά μειωμένο κατά 3% έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής. Η Ιρλανδική Προεδρία διατηρεί τις εθνικές κατανομές όπως αναθεωρήθηκαν από την Κυπριακή Προεδρία, επιδιώκοντας να προστατεύσει την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την πολιτική συνοχής.
- Ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ασφάλεια: Προβλέπονται 456 δισ. ευρώ, αύξηση κατά 106% σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ και μείωση κατά 13% έναντι της πρότασης της Επιτροπής. Το πακέτο των ευρωπαϊκών κονδυλίων για την ανταγωνιστικότητα υπερβαίνει τα 400 δισ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση των επενδύσεων, της ευρωπαϊκής οικονομίας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας.
- Global Europe – εξωτερική δράση της ΕΕ: Προβλέπονται 157 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 31% σε σχέση με το τρέχον ΠΔΠ, αλλά μειωμένα κατά 17% έναντι της πρότασης της Επιτροπής. Στο πλαίσιο αυτό διατηρούνται τα κονδύλια ανάκαμψης και ανοικοδόμησης για την Ουκρανία, καθώς και το ποσό των 25 δισ. ευρώ που προορίζεται αποκλειστικά για ανθρωπιστική βοήθεια.
- Διοικητικές δαπάνες: Προβλέπονται 95 δισ. ευρώ, αύξηση κατά 12% έναντι του τρέχοντος ΠΔΠ και μείωση κατά 8,8% σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής.
- Στα 1,62 τρισ. ευρώ ο προϋπολογισμός για την επταετία
- Το προτεινόμενο πλαίσιο ανέρχεται σε περίπου 1,62 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034 και αντιστοιχεί στο 1,16% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ. Παρά τις περικοπές έναντι του σχεδίου της Επιτροπής, το ποσό εξακολουθεί να είναι αυξημένο κατά περισσότερο από 30% σε σύγκριση με το ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, με την αύξηση να προσεγγίζει το 47% όταν συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Ιρλανδική Προεδρία.
Η προσέγγιση επιχειρεί να συνδυάσει τη συγκράτηση του συνολικού κόστους με τη διατήρηση των βασικών ευρωπαϊκών πολιτικών. Σε σχέση με την τρέχουσα επταετία, σχεδόν όλα τα προγράμματα προβλέπεται να λάβουν αυξημένη χρηματοδότηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διατηρούνται ακέραια τα ποσά που είχε εισηγηθεί αρχικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα των Financial Times, οι περικοπές επηρεάζουν μεταξύ άλλων την εξωτερική πολιτική, την αναπτυξιακή βοήθεια, την καινοτομία και την άμυνα, ενώ η γεωργία και η περιφερειακή χρηματοδότηση προστατεύονται σε μεγαλύτερο βαθμό. Το σχέδιο προβλέπει επίσης μείωση των διοικητικών δαπανών κατά 9 δισ. ευρώ.
Τι είχε προτείνει η Κυπριακή Προεδρία και γιατί δεν υπήρξε συμφωνία
Η προηγούμενη προσπάθεια διαμόρφωσης συμβιβασμού έγινε τον Ιούνιο του 2026, όταν η Κυπριακή Προεδρία παρουσίασε ένα αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο με συγκεκριμένα ποσά για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034.
Η κυπριακή πρόταση προέβλεπε συνολική μείωση περίπου 2% σε σχέση με τα σχεδόν 2 τρισ. ευρώ που είχε εισηγηθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Παράλληλα, περιόριζε τις αυξήσεις που προτείνονταν αρχικά για την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα, ενώ διατηρούσε μεγαλύτερη στήριξη για τους αγρότες και για την πολιτική συνοχής, που αποσκοπεί στη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών.
Η Λευκωσία είχε χαρακτηρίσει το σχέδιο συμβιβαστική βάση για τις επόμενες διαπραγματεύσεις. Η πρόταση, ωστόσο, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει συναίνεση. Χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από όσα λαμβάνουν ζητούσαν βαθύτερες περικοπές, θεωρώντας ότι η μείωση κατά 2% δεν ήταν αρκετή. Από την άλλη πλευρά, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ασκήσει κριτική στην περικοπή και ζητούσε αύξηση του προϋπολογισμού κατά 10%, ώστε να καλυφθούν τόσο οι παραδοσιακές όσο και οι νέες ανάγκες της Ένωσης.
Η Ολλανδία είχε απορρίψει τη συμβιβαστική πρόταση ως ανεπαρκή, υποστηρίζοντας ότι διατηρούσε υπερβολική έμφαση στις παλαιότερες προτεραιότητες σε βάρος των μελλοντικών προκλήσεων. Η κυπριακή προσπάθεια δεν οδήγησε σε τελική συμφωνία και οι διαφορές μεταφέρθηκαν στην επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων.
Το νέο σχέδιο της Ιρλανδικής Προεδρίας προχωρά σε σαφώς μεγαλύτερη μείωση, επιχειρώντας να προσεγγίσει τις απαιτήσεις των χωρών που ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των δαπανών. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα εάν οι περικοπές θα θεωρηθούν επαρκείς από τις χώρες που επιδιώκουν μικρότερο προϋπολογισμό και ταυτόχρονα αποδεκτές από εκείνες που ζητούν περισσότερους πόρους για τη γεωργία, τη συνοχή και τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Η συμφωνία για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο είναι κρίσιμη, καθώς θα καθορίσει τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών πολιτικών από τον Ιανουάριο του 2028. Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν θέσει ως στόχο την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026, ώστε να ακολουθήσει εγκαίρως η νομοθετική διαδικασία και να μην υπάρξουν καθυστερήσεις στην έναρξη των νέων προγραμμάτων.
