Της Αλεξίας Χαρακίδα
Η θεσμική συνέπεια αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο της σύγχρονης δημοκρατικής διακυβέρνησης και βασικό στοιχείο της ορθής χάραξης και εφαρμογής δημόσιων πολιτικών. Σε ένα κράτος δικαίου, η πολιτική δράση δεν νοείται αποκομμένη από το θεσμικό πλαίσιο, αλλά οφείλει να εντάσσεται σε ένα συνεκτικό σύστημα κανόνων, αρχών και διαδικασιών που διασφαλίζουν τη σταθερότητα, τη συνέχεια και την ασφάλεια δικαίου. Η σημασία της θεσμικής συνέπειας αναδεικνύεται ιδίως σε περιόδους κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών, όπου οι πολιτικές επιλογές καλούνται να ανταποκριθούν σε σύνθετες ανάγκες χωρίς να διαρρηγνύουν τον θεσμικό ιστό. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η κοινωνία χρειάζεται θεσμούς που λειτουργούν με προβλεψιμότητα και συνέπεια, ώστε οι πολίτες να μπορούν να εμπιστεύονται τις αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους, την εργασία, την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή.
Η θεσμική συνέπεια αναφέρεται στη διαρκή και προβλέψιμη εφαρμογή των θεσμικών κανόνων, στη συνοχή μεταξύ νομοθετικών επιλογών και στη συμφωνία της πολιτικής πρακτικής με τις θεμελιώδεις αρχές του Συντάγματος και του κράτους δικαίου. Δεν ταυτίζεται με την ακινησία ούτε αποκλείει τις μεταρρυθμίσεις· αντιθέτως, προϋποθέτει ότι κάθε μεταβολή εντάσσεται σε ένα σαφές και συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο, το οποίο γίνεται κατανοητό και αποδεκτό από τους πολίτες και τους φορείς εφαρμογής του δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, η θεσμική συνέπεια λειτουργεί ως εγγύηση προβλεψιμότητας, στοιχείο απαραίτητο για την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και για την ομαλή λειτουργία της έννομης τάξης.
Το κράτος δικαίου στηρίζεται στην αρχή της νομιμότητας, της ισότητας ενώπιον του νόμου και της ασφάλειας δικαίου. Η θεσμική συνέπεια αποτελεί λειτουργική έκφραση αυτών των αρχών, καθώς εξασφαλίζει ότι οι κανόνες εφαρμόζονται με σταθερότητα και χωρίς αντιφάσεις. Η αποσπασματική ή ασυνεπής χάραξη πολιτικής ενδέχεται να δημιουργήσει αβεβαιότητα ως προς το ισχύον δίκαιο και να δυσχεράνει τόσο την εφαρμογή του όσο και την κοινωνική του αποδοχή. Στη σημερινή κοινωνία, όπου οι αλλαγές είναι συνεχείς και οι πληροφορίες άμεσες, η συνέπεια στους θεσμούς αποτελεί προϋπόθεση ώστε οι πολίτες να μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους και να αισθάνονται ασφαλείς, ανεξαρτήτως των οικονομικών ή κοινωνικών μεταβολών.
Η χάραξη δημόσιων πολιτικών δεν αποτελεί απομονωμένη πράξη, αλλά εντάσσεται σε μια μακροχρόνια διαδικασία θεσμικής συνέχειας. Η θεσμική συνέπεια επιτρέπει τη διαχρονική αξιολόγηση των πολιτικών επιλογών και τη σταδιακή βελτίωσή τους, χωρίς αιφνίδιες ασυνέχειες που ενδέχεται να πλήξουν την αποτελεσματικότητα και τη νομιμοποίησή τους. Ιδίως σε τομείς όπως η κοινωνική πολιτική, η υγεία, η παιδεία και η δικαιοσύνη, η συνέπεια στη χάραξη και εφαρμογή πολιτικών ενισχύει τη βιωσιμότητα των παρεμβάσεων και διευκολύνει την προσαρμογή τους στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος και τους θεσμούς του συνδέεται άμεσα με την αίσθηση σταθερότητας και συνέπειας. Όταν οι πολιτικές αποφάσεις εντάσσονται σε ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο, οι πολίτες μπορούν να προβλέψουν τις έννομες συνέπειες των πράξεών τους και να προγραμματίσουν τη ζωή και τη δραστηριότητά τους με μεγαλύτερη ασφάλεια. Σήμερα, η κοινωνική εμπιστοσύνη είναι κρίσιμος παράγοντας για την αποτελεσματική διακυβέρνηση· η συνέπεια των θεσμών αποτελεί γέφυρα μεταξύ πολιτικής εξουσίας και καθημερινής εμπειρίας των πολιτών, διασφαλίζοντας ότι οι θεσμοί παραμένουν κοντά στην πραγματικότητα και στις ανάγκες των ανθρώπων.
Οι μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαίες σε κάθε δυναμική κοινωνία, αλλά η επιτυχία τους εξαρτάται από τον τρόπο ενσωμάτωσής τους στο υφιστάμενο θεσμικό σύστημα. Η θεσμική συνέπεια επιβάλλει οι αλλαγές να σχεδιάζονται με σεβασμό στη θεσμική μνήμη, στις συνταγματικές αρχές και στις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Μια τέτοια προσέγγιση ενισχύει τη θεσμική ανθεκτικότητα και επιτρέπει την εξέλιξη του δικαίου χωρίς ρήξεις που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τη λειτουργία των θεσμών.
Συνοψίζοντας, η θεσμική συνέπεια στη χάραξη πολιτικής αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διασφάλιση της ποιότητας της δημοκρατικής διακυβέρνησης και της αποτελεσματικότητας του κράτους δικαίου. Μέσα από τη σταθερότητα, τη συνοχή και την προβλεψιμότητα των κανόνων, ενισχύεται η εμπιστοσύνη των πολιτών και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για βιώσιμες και κοινωνικά αποδεκτές δημόσιες πολιτικές. Σήμερα, σε ένα περιβάλλον συνεχών αλλαγών και αυξημένων απαιτήσεων, η θεσμική συνέπεια δεν περιορίζει την πολιτική δράση· αντίθετα, λειτουργεί ως απαραίτητο θεμέλιο για την υπεύθυνη, ορθολογική και κοινωνικά ευαίσθητη άσκηση πολιτικής, εξασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις παραμένουν σταθερές, δίκαιες και προσαρμοσμένες στις ανάγκες των πολιτών.
H Αλεξία Χαρακίδα έχει σπουδάσει Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνική Διοίκηση ΔΠΘ, ΠΜΣ Δημοσιογραφία και Νέα Μέσα ΕΚΠΑ, ΠΜΣ Δημόσιο Δίκαιο και Δημόσια Πολιτική ΕΚΠΑ και είναι Υποψήφια Διδάκτωρ Νομικής Αθηνών.
