Ένα ακόμη ισχυρό εργαλείο για την αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας συνολικά και, ειδικότερα, της παράνομης απασχόλησης αλλοδαπών αποκτά η Πολιτεία. Αυτό επιτυγχάνεται με το νομοσχέδιο που έχει ήδη θέσει σε δημόσια διαβούλευση το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, υπό τον τίτλο: «Κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας – Προστασία εργαζομένων στις πλατφόρμες – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/2831 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2024 και λοιπές διατάξεις».
Βασικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι η δημιουργία του Μητρώου Απασχόλησης. Το νέο αυτό μητρώο θα διασυνδέεται με τα μητρώα του υπουργείου Μετανάστευσης, όπου καταγράφονται όσοι υπήκοοι τρίτων χωρών διαμένουν νόμιμα στη χώρα και διαθέτουν άδεια εργασίας.
Οι δύο βασικοί άξονες του νομοσχεδίου
Όπως ανέφερε η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, απαντώντας σε ερωτήματα του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, το νομοσχέδιο που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση και οδεύει προς τη Βουλή εστιάζει σε δύο βασικά σημεία.
Το πρώτο αφορά τη θέσπιση κανόνων και ορίων χρήσης στην τεχνητή νοημοσύνη. Αν και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για την παραγωγικότητα, κρίνεται απαραίτητο να υπάρχουν φίλτρα προστασίας για τους εργαζομένους. Το νομοσχέδιο φέρνει διαφάνεια στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν αυτά τα «μαύρα κουτιά» και λαμβάνουν αποφάσεις για τις αρμοδιότητες, τις προαγωγές, τις αμοιβές, αλλά και τη λήξη μιας συνεργασίας.
Το δεύτερο σημείο αφορά την επιβολή τάξης στην αγορά των ψηφιακών πλατφορμών. Στόχος είναι η διπλή προστασία: τόσο των ίδιων των εργαζομένων, όσο και των πολιτών που λαμβάνουν αυτές τις υπηρεσίες, ώστε να είναι σαφές ποιος ακριβώς εργάζεται και ποιος μπαίνει στο σπίτι μας.
Τέλος στην αδιαφάνεια και στους «δανεικούς» λογαριασμούς
Απαντώντας σε ερωτήματα σχετικά με φαινόμενα αδιαφάνειας, όπως η εκτέλεση παραδόσεων με λογαριασμό τρίτου προσώπου, η κα Κεραμέως επιβεβαίωσε ότι το νέο πλαίσιο έρχεται να δώσει λύση. Μέχρι σήμερα, το σύστημα κατέγραφε μόνο τους μισθωτούς, αφήνοντας εκτός εικόνας τους αυτοαπασχολούμενους.
Με το νέο νομοσχέδιο, θεσπίζεται ένα ειδικό υπομητρώο στην ΕΡΓΑΝΗ. Σε αυτό θα είναι υποχρεωτική η καταγραφή όλων όσοι παρέχουν εργασία στις πλατφόρμες, ανεξάρτητα από το αν είναι μισθωτοί ή αυτοαπασχολούμενοι, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την ασφάλεια όλων.
Εντατικοποίηση των ελέγχων στην αγορά εργασίας
Σχετικά με την αντιμετώπιση της αδήλωτης απασχόλησης, η υπουργός υπογράμμισε τον καθοριστικό ρόλο της Ανεξάρτητης Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας και των συναρμόδιων ελεγκτικών μηχανισμών. Τα τελευταία χρόνια οι έλεγχοι έχουν αυξηθεί σημαντικά και επιβάλλονται ολοένα και περισσότερες κυρώσεις.
Όπως τόνισε η κ. Κεραμέως, η αγορά εργασίας δεν αλλάζει μόνο μέσα από τη νομοθέτηση και τα θεσμικά εργαλεία, αλλά κυρίως μέσα από την αυστηρή εφαρμογή των νόμων και τους συστηματικούς ελέγχους.
Το μαχητό τεκμήριο υπέρ της μισθωτής απασχόλησης
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νομοσχεδίου είναι η εισαγωγή του μαχητού τεκμηρίου εξαρτημένης εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες θεωρούνται καταρχήν μισθωτοί και όχι αυτοαπασχολούμενοι, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο.
Παρόλα αυτά, διατηρείται η ελευθερία επιλογής ανάμεσα στην επιχείρηση και τον πάροχο υπηρεσιών για το ποιο μοντέλο συνεργασίας θα ακολουθήσουν. Ωστόσο, αν κάποιος δηλώνεται ως αυτοαπασχολούμενος αλλά θεωρεί ότι στην πράξη εργάζεται ως μισθωτός, μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη. Σε αυτή την περίπτωση, το βάρος της απόδειξης πέφτει πλέον στην πλατφόρμα και όχι στον εργαζόμενο.
Διαλειτουργικότητα με το υπουργείο Μετανάστευσης
Αναφερόμενη στους αλλοδαπούς εργαζομένους που απασχολούνται στις πλατφόρμες, η υπουργός αποκάλυψε τη συνεργασία με το υπουργείο Μετανάστευσης. Μέσω της διαλειτουργικότητας των συστημάτων, το νέο Μητρώο θα ελέγχει αυτόματα το καθεστώς παραμονής των εργαζομένων.
Εάν κάποιος εργαζόμενος δεν διαμένει νόμιμα στη χώρα, το σύστημα θα το εντοπίζει άμεσα. Η καινοτομία αυτή θωρακίζει τη νομιμότητα και προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και διαφάνεια στον κλάδο.
Ο ρόλος του νέου Μητρώου και οι υποχρεώσεις των υπεργολάβων
Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας του υπουργείου Εργασίας, Νίκος Μηλαπίδης, ανέλυσε τη λειτουργία του νέου Μητρώου Απασχόλησης. Το Μητρώο θα τηρείται στο υπουργείο Εργασίας, αλλά θα είναι ανοιχτό τόσο στην Επιθεώρηση Εργασίας όσο και στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για θέματα αλγοριθμικής διαφάνειας.
Πλέον, όχι μόνο οι πλατφόρμες αλλά και οι διαμεσολαβητές ή υπεργολάβοι θα έχουν την υποχρέωση να δηλώνουν ποιοι εργάζονται για λογαριασμό τους. Έτσι, η Επιθεώρηση Εργασίας θα μπορεί να ελέγχει αποτελεσματικά ποιος είναι επιλέξιμος να εργαστεί, περιορίζοντας την αδήλωτη και υποδηλωμένη εργασία.
Ένας ραγδαία αναπτυσσόμενος κλάδος στην Ευρώπη
Κλείνοντας, επισημαίνεται η ευρωπαϊκή διάσταση του φαινομένου, καθώς σήμερα πάνω από 45 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται σε ψηφιακές πλατφόρμες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καθώς όλο και περισσότερες υπηρεσίες εντάσσονται σε αλγοριθμικά συστήματα, η ρύθμιση του κλάδου κρίνεται επιτακτική και για την ελληνική αγορά εργασίας.
