Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από στρατηγικό δόγμα σε νομοθετικό εργαλείο, με επίκεντρο την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη των 200 ναυτικών μιλίων. Το νομοσχέδιο που, σύμφωνα με το Bloomberg όπως μεταδίδει το PowerGame, ετοιμάζει η τουρκική κυβέρνηση και αναμένεται να οδηγηθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση τον Ιούνιο, δίνει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τη δυνατότητα να προχωρήσει σε ανακήρυξη ΑΟΖ έως 200 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές.
Το στοιχείο αυτό αποτελεί τον πυρήνα της υπόθεσης. Η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε μία πολιτική διακήρυξη. Επιχειρεί να δημιουργήσει εσωτερικό νομικό πλαίσιο, μέσα από το οποίο θα προβάλλει θαλάσσια δικαιώματα σε ζώνες αλιείας, εξόρυξης, γεωτρήσεων και περιβαλλοντικής διαχείρισης. Η αναφορά στα 200 ναυτικά μίλια λειτουργεί ως κεντρικός άξονας της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο.
Τα 200 ναυτικά μίλια ως εργαλείο τουρκικής διεκδίκησης
Η ΑΟΖ, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, εκτείνεται έως 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης ενός παράκτιου κράτους. Το όριο αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτόματη και ανεμπόδιστη επέκταση σε περιοχές όπου οι θαλάσσιες ζώνες επικαλύπτονται. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται οριοθέτηση, συμφωνία ή προσφυγή σε διαδικασίες επίλυσης διαφορών. Το άρθρο 57 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι η ΑΟΖ δεν εκτείνεται πέραν των 200 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης.
Εδώ βρίσκεται η κρίσιμη διάσταση για την Ελλάδα και την Κύπρο. Στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο οι αποστάσεις, η παρουσία ελληνικών νησιών και οι επικαλυπτόμενες αξιώσεις καθιστούν την οριοθέτηση ζήτημα διεθνούς δικαίου και όχι απλής μονομερούς πράξης. Η Τουρκία, όμως, επιχειρεί να παρουσιάσει την ΑΟΖ των 200 ναυτικών μιλίων ως εργαλείο διεκδίκησης που στηρίζεται στη δική της αντίληψη περί ηπειρωτικής ακτογραμμής.
Η Άγκυρα θέλει να περιορίσει την επήρεια των νησιών
Η τουρκική θέση παραμένει σταθερή. Η Άγκυρα δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και απορρίπτει την ελληνική θέση ότι τα νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες. Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι η υφαλοκρηπίδα και οι θαλάσσιες δικαιοδοσίες πρέπει να υπολογίζονται κυρίως με βάση την ηπειρωτική ακτογραμμή.
Αυτή η θέση αποκτά νέα ένταση μέσα από το υπό προώθηση νομοσχέδιο. Η Τουρκία επιχειρεί να δώσει θεσμική μορφή στη στρατηγική της, ώστε να εμφανίζει τις αξιώσεις της ως οργανωμένη κρατική πολιτική. Με άλλα λόγια, η «Γαλάζια Πατρίδα» περνά από τον χάρτη και τη ρητορική στο επίπεδο της εσωτερικής νομοθεσίας.
Αλιεία, γεωτρήσεις και θαλάσσια πάρκα στο ίδιο πλαίσιο
Το νομοσχέδιο, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, αφορά δικαιώματα στην αλιεία, στην εξόρυξη, στις γεωτρήσεις και στη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων, ακόμη και σε αμφισβητούμενα ύδατα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία συνδέει την ΑΟΖ των 200 ναυτικών μιλίων με ένα πλήρες πλέγμα οικονομικών, ενεργειακών και περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων.
Η κίνηση έχει άμεσο πολιτικό βάρος. Η Άγκυρα στέλνει μήνυμα ότι καμία ενεργειακή, οικονομική ή περιβαλλοντική πρωτοβουλία στην περιοχή δεν πρέπει να προχωρά χωρίς τουρκική συμμετοχή. Το μήνυμα αφορά την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ευρωπαϊκή Ένωση και κάθε τρίτο παράγοντα που σχεδιάζει επενδύσεις ή συμφωνίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γιατί η ελληνική πλευρά παρακολουθεί με προσοχή
Για την Αθήνα, το πρόβλημα δεν είναι η απλή αναφορά σε ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων. Το πρόβλημα είναι η προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει μια αμφισβητούμενη ερμηνεία σε εσωτερικό νόμο και, στη συνέχεια, σε διπλωματικό εργαλείο.
Αν το νομοσχέδιο ψηφιστεί, η Άγκυρα θα διαθέτει ένα νέο πλαίσιο για να κινείται πιο οργανωμένα σε διεθνείς οργανισμούς, σε διπλωματικά φόρα και σε συζητήσεις για ενέργεια, θαλάσσια προστασία και περιφερειακή ασφάλεια. Δεν θα αλλάξει το διεθνές δίκαιο. Θα αλλάξει, όμως, τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία θα προβάλλει και θα κλιμακώνει τις θέσεις της.
Το βάρος πέφτει στη διεθνή νομιμότητα
Η ελληνική απάντηση οφείλει να εστιάσει στο αδύναμο σημείο της τουρκικής γραμμής. Η ΑΟΖ των 200 ναυτικών μιλίων δεν λειτουργεί ως μονομερής μηχανισμός παράκαμψης των γειτονικών κρατών, των νησιωτικών δικαιωμάτων και της ανάγκης οριοθέτησης. Ιδίως σε περιοχές όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος, το ζήτημα δεν εξαντλείται σε έναν αριθμό πάνω στον χάρτη.
Η Τουρκία επιχειρεί να κάνει νόμο τη δική της γεωπολιτική ανάγνωση της θάλασσας. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να αναδείξει ότι τα 200 ναυτικά μίλια δεν συνιστούν λευκή επιταγή. Συνιστούν ανώτατο όριο θαλάσσιας δικαιοδοσίας, το οποίο υπόκειται στους κανόνες της οριοθέτησης, στις αρχές του διεθνούς δικαίου και στα δικαιώματα των νησιών.
