Γράφει ο Καλόγηρος Κωνσταντίνος
Η μεταμόρφωση του πολιτικού διαλόγου σε μια αρένα συγκρούσεων, όπου το επιχείρημα παραχωρεί τη θέση του στην κραυγή και η σύνθεση στην εξόντωση του αντιπάλου, δεν είναι ένα καινούργιο φαινόμενο. Ωστόσο, στην Ελλάδα της τελευταίας δεκαπενταετίας, η τοξικότητα αυτή έλαβε διαστάσεις δομικού στοιχείου της δημόσιας ζωής. Από τις πλατείες των μνημονίων μέχρι τις τραγωδίες του σήμερα, ο πολιτικός λόγος συχνά θυμίζει ρωμαϊκή αρένα, όπου το ζητούμενο δεν είναι η αλήθεια, αλλά η επικράτηση επί των «θηρίων» της άλλης πλευράς.
Η Ρίζα του Κακού: Η Εποχή των Μνημονίων
Η αφετηρία αυτής της έντονης πόλωσης εντοπίζεται στην περίοδο της οικονομικής κρίσης. Ο διαχωρισμός σε «μνημονιακούς» και «αντιμνημονιακούς» λειτούργησε ως ο πρώτος μεγάλος διχαστικός καταλύτης. Η οργή, δικαιολογημένη από την απότομη φτωχοποίηση, εργαλειοποιήθηκε από το πολιτικό σύστημα. Η ρητορική του μίσους, οι προπηλακισμοί και η στοχοποίηση προσώπων έγιναν καθημερινότητα. Αντί για έναν ψύχραιμο σχεδιασμό εξόδου από την κρίση, η χώρα βυθίστηκε σε έναν πόλεμο χαρακωμάτων, όπου ο «άλλος» δεν ήταν πολιτικός αντίπαλος, αλλά προδότης ή εχθρός της πατρίδας.
Από την Πανδημία στην Αμφισβήτηση
Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού, έγινε ακόμα ένας στίβος αντιπαράθεσης. Η επιστήμη εργαλειοποιήθηκε και ο δημόσιος διάλογος δηλητηριάστηκε από θεωρίες συνωμοσίας και ακραίες φωνές. Η πολιτική ηγεσία και η αντιπολίτευση συχνά αναλώθηκαν σε μια μάχη εντυπώσεων πάνω από τις στατιστικές των θανάτων, ενισχύοντας την καχυποψία των πολιτών απέναντι στους θεσμούς. Η τοξικότητα μεταφέρθηκε από τα έδρανα της Βουλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργώντας «ψηφιακούς στρατούς» που επιτίθεντο σε οποιονδήποτε εξέφραζε μια διαφορετική άποψη.
Τέμπη και Σκάνδαλα: Η Κορύφωση της Οργής
Το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη αποτέλεσε το σημείο μηδέν. Η απώλεια τόσων νέων ανθρώπων και η αποκάλυψη των διαχρονικών παθογενειών του κράτους προκάλεσαν ένα κύμα οργής που η πολιτική σκηνή δυσκολεύτηκε να διαχειριστεί. Η προσπάθεια απόσεισης ευθυνών και η επικοινωνιακή διαχείριση μιας εθνικής τραγωδίας καθώς και η δημιουργία και αναπαραγωγή πολλών θεωριών έκαναν την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη και την ατμόσφαιρα πιο τοξική.
Παράλληλα, οι συνεχείς αποκαλύψεις για σκάνδαλα — υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ κ.α— ενίσχυσαν το αίσθημα ότι οι πολιτικοί δεν έμαθαν από το πάθημα των μνημονίων και συνεχίζουν τις ίδιες πολιτικές που μας οδήγησαν στα μνημόνια και στην εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων. Σε αυτό το περιβάλλον, ο πολίτης αισθάνεται θεατής σε ένα έργο όπου οι πρωταγωνιστές ενδιαφέρονται μόνο για την επιβίωσή τους, χρησιμοποιώντας ως όπλο την πόλωση και την παραπληροφόρηση.
Η Ανάγκη για μια Νέα Πολιτική Ηθική
Η τοξικότητα δεν είναι απλώς μια αισθητική απόκλιση· είναι μια άμεση απειλή για τη δημοκρατία. Όταν η πολιτική σκηνή γίνεται αρένα, η λογική αποχωρεί και ο λαϊκισμός κυριαρχεί. Το αποτέλεσμα είναι η αποχή, η απάθεια και η άνοδος ακραίων μορφωμάτων που τρέφονται από το μίσος.
Για να βγει η χώρα από αυτόν τον φαύλο κύκλο, απαιτείται η επιστροφή στην ουσία της πολιτικής: τον διάλογο με επιχειρήματα, την ανάληψη πραγματικής ευθύνης και τον σεβασμό στον αντίπαλο. Η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλα «θηρία» και άλλες αρένες. Χρειάζεται λύσεις, διαφάνεια και, πάνω απ’ όλα, μια πολιτική ηγεσία που θα εμπνέει εμπιστοσύνη αντί για φόβο και διχασμό. Η υπέρβαση της τοξικότητας δεν είναι επιλογή, είναι όρος επιβίωσης για το μέλλον της χώρας.Όταν η πολιτική σκηνή γίνεται αρένα για θηρία τότε η Ανάγκη για μια Νέα Πολιτική Ηθική γεννάται.
