Συμφωνία-σταθμός για την ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανακοινώθηκε σήμερα: οι ευρωβουλευτές και τα κράτη-μέλη κατέληξαν σε συμφωνία ώστε όλες οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ να απαγορευτούν το φθινόπωρο του 2027. Στόχος είναι να αποστερηθεί η Ρωσία από μια σημαντική πηγή εσόδων που χρηματοδοτεί τον πόλεμό της στην Ουκρανία, ενώ παράλληλα η ΕΕ ενισχύει την ενεργειακή της αυτονομία.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε την απόφαση «την αυγή μιας νέας εποχής», υπογραμμίζοντας τη σημασία της για την πλήρη ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης από τη Ρωσία. Η συμφωνία αποτελεί συμβιβασμό ανάμεσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που ήθελε νωρίτερα την απαγόρευση, και τα κράτη-μέλη, που ζήτησαν περισσότερες προθεσμίες. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, σχολίασε ότι πλέον «τέλος οι απόπειρες εκβιασμού και η χειραγώγηση της αγοράς από τη Ρωσία», εκφράζοντας παράλληλα αλληλεγγύη στην Ουκρανία.
Η απαγόρευση θα εφαρμοστεί σταδιακά, με βάση τον τύπο του αερίου και τη διάρκεια των συμβολαίων. Τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια αερίου μέσω αγωγών θα απαγορευτούν από τις 30 Σεπτεμβρίου 2027, με την προϋπόθεση ότι τα αποθέματα είναι επαρκή, ενώ η πλήρης εφαρμογή θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως την 1η Νοεμβρίου 2027. Για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), η απαγόρευση των μακροχρόνιων συμβολαίων θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Τα βραχυχρόνια συμβόλαια θα διακοπούν νωρίτερα: στις 25 Απριλίου 2026 για το LNG και στις 17 Ιουνίου 2026 για το αέριο αγωγών.
Η εφαρμογή του μέτρου θα συνοδευτεί από μηχανισμούς παρακολούθησης και υποχρέωση συνεργασίας μεταξύ των αρχών για την αποφυγή καταστρατήγησης. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να υποβάλουν εθνικά σχέδια για τη διαφοροποίηση των προμηθειών τους έως την 1η Μαρτίου 2026 και να κοινοποιούν στην Επιτροπή κάθε συμβόλαιο ή νομική εξαίρεση σχετικά με το ρωσικό αέριο. Η Επιτροπή θα αξιολογεί τα σχέδια και θα εκδίδει συστάσεις εντός τριών μηνών από την παραλαβή τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει δεσμευμένη στη σταδιακή κατάργηση όλων των υπόλοιπων εισαγωγών πετρελαίου από τη Ρωσία έως το τέλος του 2027, με νομοθετική πρόταση για το ρωσικό πετρέλαιο να αναμένεται στις αρχές του επόμενου έτους. Η ΕΕ έχει ήδη απαγορεύσει από το 2022 τις εισαγωγές ρωσικού άνθρακα, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου έχουν μειωθεί από 27% σε μόλις 2%. Η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο περιορίστηκε από 45% των συνολικών εισαγωγών στο 13% το πρώτο εξάμηνο του 2025, ωστόσο πέρυσι οι εισαγωγές αερίου από τη Ρωσία αντιστοιχούσαν σε αξία περίπου 10 δισ. ευρώ.
Η συμφωνία αντιμετωπίζει προκλήσεις, καθώς χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία είχαν παραχωρήσεις στο παρελθόν και διατηρούν στενές σχέσεις με τη Μόσχα. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπάν δεσμεύτηκε πρόσφατα να συνεχίσει τις εισαγωγές ρωσικών υδρογονανθράκων, προκαλώντας ένταση με τις Βρυξέλλες. Η νέα συμφωνία προβλέπει, ωστόσο, ότι η Επιτροπή θα παρουσιάσει πρόταση ώστε μέχρι το τέλος του 2027 οι εισαγωγές από αυτές τις χώρες να έχουν σταματήσει πλήρως.
Συνολικά, η απόφαση αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική στροφή στην πολιτική ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ευρώπης, καθώς μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ επιχειρεί να στερήσει από τη Ρωσία τα οικονομικά οφέλη που αντλεί από τους υδρογονάνθρακες της. Το μερίδιο του ρωσικού αερίου στις εισαγωγές της ΕΕ μειώθηκε από 45% το 2021 σε 19% το 2024, ενώ η Ευρώπη στρέφεται όλο και περισσότερο στο υγροποιημένο φυσικό αέριο για να διατηρήσει τις ενεργειακές της ανάγκες. Φέτος οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου αναμένεται να φτάσουν τα 15 δισ. ευρώ, δείχνοντας ότι η μετάβαση εξακολουθεί να είναι σταδιακή αλλά αποφασιστική.
