Οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν το πεδίο της μάχης στην Ουκρανία – Πάνω από 22.000 αποστολές χωρίς ανθρώπινη εμπλοκή το τελευταίο τρίμηνο έχει πραγματοποιήσει το Κίεβο με στόχο την κάλυψη έως και του ενός τρίτου των αναγκών πεζικού
Η εικόνα είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο πόλεμος: δύο στρατιώτες με τα χέρια ψηλά, παραδίδονται και ακολουθούν προσεκτικά τις εντολές που τους δίνονται από τον αντίπαλο.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, αυτοί που πέτυχαν την αιχμαλωσία, δεν ήταν άνθρωποι. Αντίθετα, οι δύο Ρώσοι στρατιώτες παραδόθηκαν σε ουκρανικά χερσαία ρομπότ και drones, τα οποία ελέγχονταν από έναν χειριστή που βρισκόταν σε ασφαλή απόσταση, αρκετά χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή του μετώπου. Θα μπορούσε κάποιος να πει πως αυτό είναι το μέλλον του πολέμου και έχει, ήδη, έρθει.
«Η θέση καταλήφθηκε χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός», δήλωσε στο CNN ο Μικόλα «Μακάρ» Ζινκέβιτς, διοικητής της ουκρανικής μονάδας που πραγματοποίησε την επιχείρηση.
Ο Ζινκέβιτς υπηρετεί στη μονάδα «NC13» της Τρίτης Ειδικής Ταξιαρχίας Εφόδου της Ουκρανίας και είναι υπεύθυνος για συστήματα επίθεσης με χερσαία ρομπότ. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε το περασμένο καλοκαίρι ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία κατά την οποία εχθρική θέση καταλήφθηκε και ελήφθησαν αιχμάλωτοι αποκλειστικά με τη χρήση ρομπότ και drones, χωρίς συμμετοχή πεζικού. Ο ισχυρισμός αυτός είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, ωστόσο καταδεικνύει την έμφαση που δίνει το Κίεβο στην τεχνολογία.
Έκτοτε, αποστολές όπου τα ρομπότ αντικαθιστούν ανθρώπινους στρατιώτες έχουν γίνει καθημερινότητα για τη συγκεκριμένη μονάδα.
Εδώ και χρόνια, ο ουρανός πάνω από τις γραμμές του μετώπου στην Ουκρανία είναι γεμάτος drones, τα οποία αποτελούν σοβαρή απειλή για το πεζικό. Ως αποτέλεσμα, οι ουκρανικές δυνάμεις άρχισαν να πειραματίζονται με χερσαία drones – τηλεχειριζόμενα οχήματα με ρόδες ή ερπύστριες – και ρομποτικά συστήματα εδάφους. Αρχικά, χρησιμοποιούνταν κυρίως για την απομάκρυνση τραυματιών και τον ανεφοδιασμό των στρατευμάτων, όμως ολοένα και περισσότερο αξιοποιούνται και για επιθετικές αποστολές μάχης.
Τα χερσαία drones είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν και να αναχαιτιστούν σε σχέση με μεγαλύτερα στρατιωτικά οχήματα. Σε σύγκριση με τα εναέρια drones, μπορούν να επιχειρούν σε όλες τις καιρικές συνθήκες και να μεταφέρουν πολύ μεγαλύτερο φορτίο. Παράλληλα, είναι πιο ανθεκτικά και διαθέτουν σημαντικά μεγαλύτερη διάρκεια μπαταρίας.
Στα τέλη του περασμένου έτους, το Τρίτο Σώμα Στρατού, στο οποίο υπάγεται η Τρίτη Ειδική Ταξιαρχία Εφόδου, ανακοίνωσε ότι ένα μόνο χερσαίο ρομπότ εξοπλισμένο με πολυβόλο κατάφερε να αναχαιτίσει ρωσική προέλαση για 45 ημέρες, απαιτώντας μόνο ελαφρά συντήρηση και επαναφόρτιση της μπαταρίας κάθε δύο ημέρες.
«Πρέπει να κατανοήσουμε ότι δεν θα έχουμε ποτέ περισσότερους στρατιώτες ούτε αριθμητική υπεροχή έναντι του εχθρού», δήλωσε ο Ζινκέβιτς, υπογραμμίζοντας το σημαντικά μεγαλύτερο μέγεθος του ρωσικού στρατού. «Επομένως, πρέπει να επιτύχουμε αυτό το πλεονέκτημα μέσω της τεχνολογίας». Σύμφωνα με τον ίδιο, ο στόχος είναι φέτος να αντικατασταθεί το ένα τρίτο του πεζικού με drones και ρομποτικά συστήματα.
Πάνω από 22.000 αποστολές σε τρεις μήνες
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε μέσα στην εβδομάδα ότι drones και ρομπότ πραγματοποίησαν περισσότερες από 22.000 αποστολές μόνο τους τελευταίους τρεις μήνες. «Σώθηκαν ζωές περισσότερες από 22.000 φορές, όταν ένα ρομπότ εισήλθε στις πιο επικίνδυνες περιοχές αντί για έναν στρατιώτη», ανέφερε σε ομιλία του για τις επιτυχίες της ουκρανικής αμυντικής τεχνολογίας.
Ο Ρόμπερτ Τόλαστ, ειδικός στον χερσαίο πόλεμο στο βρετανικό think tank Royal United Services Institute, σημείωσε ότι οι νέες εξελίξεις στην Ουκρανία «θα τροφοδοτήσουν έντονη συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο αυτά τα ρομπότ αποτελούν το μέλλον του πολέμου».
Όπως είπε, είναι πιθανό τα χερσαία drones να δυσκολευτούν να διατηρήσουν εδάφη, παρομοιάζοντας τη χρήση τους με την αξιοποίηση αρμάτων μάχης χωρίς υποστήριξη πεζικού. Ωστόσο, ήδη «σώζουν συστηματικά ζωές στρατιωτών σε επιχειρήσεις απομάκρυνσης τραυματιών, επικίνδυνου ανεφοδιασμού, εκκαθάρισης ναρκών και, ολοένα και περισσότερο, σε μάχες».
«Αυτό είναι κρίσιμο σε έναν πόλεμο όπου η εναέρια επιτήρηση με drones έχει καταστήσει σχεδόν θανατηφόρα οποιαδήποτε κίνηση κοντά στη γραμμή του μετώπου… ακόμη και αν το ΝΑΤΟ στο μέλλον δεν πολεμήσει ακριβώς όπως η Ουκρανία, είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυτά τα συστήματα θα βρουν πολλές εφαρμογές και σε άλλους στρατούς», πρόσθεσε.
Παγκόσμια υπεροχή στα drones
Περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου έχουν αναγκάσει την Ουκρανία να εξελιχθεί σε παγκόσμιο ηγέτη στον τομέα των drones και των ρομποτικών συστημάτων μάχης. Η προσπάθεια για κυριαρχία σε αυτόν τον τομέα ενισχύθηκε περαιτέρω με τον διορισμό του Μιχαΐλο Φεντόροφ στη θέση του υπουργού Άμυνας τον Ιανουάριο.
Ο Φεντόροφ είχε προηγουμένως διατελέσει υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού, θέση από την οποία επέβλεψε το επιτυχημένο πρόγραμμα drone warfare της Ουκρανίας. Με την ανάληψη του υπουργείου Άμυνας, παρουσίασε αυτό που το υπουργείο χαρακτήρισε σχέδιο πολέμου – ένα σχέδιο για το πώς η Ουκρανία σκοπεύει «να αναγκάσει τη Ρωσία σε ειρήνη».
Η στρατηγική βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνολογία και τα δεδομένα, με εκατοντάδες εταιρείες να συμμετέχουν σε δεκάδες πρωτοβουλίες ανάπτυξης και παραγωγής drones υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης.
Ο Φεντόροφ δήλωσε την Κυριακή ότι στόχος είναι τα ρομποτικά συστήματα εδάφους να αναλάβουν πλήρως τη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας στην πρώτη γραμμή.
Το σχέδιο πολέμου επικεντρώνεται τόσο στην άμυνα όσο και στην επίθεση. Στόχος είναι η χρήση δεδομένων και τεχνολογίας για τον εντοπισμό κάθε εναέριας απειλής σε πραγματικό χρόνο και την αναχαίτιση τουλάχιστον του 95% των πυραύλων και drones, καθώς και η δημιουργία μιας «ζώνης εξόντωσης» βάθους 15 έως 20 χιλιομέτρων κατά μήκος της γραμμής του μετώπου, όπου drones και ρομπότ θα επιχειρούν συνεχώς. Το υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι περίπου 1.000 ομάδες χειριστών συμμετέχουν ήδη στο ενιαίο αυτό πρόγραμμα.
Ο Ζινκέβιτς τόνισε ότι καθοριστικός παράγοντας είναι η δυνατότητα μαζικής ανάπτυξης των συστημάτων. Αν και η Ρωσία υστερεί στον συγκεκριμένο τομέα, σημείωσε ότι καταγράφει επίσης πρόοδο. «Στο πεδίο της μάχης, ο αποφασιστικός παράγοντας δεν είναι ποιος εφηύρε την τεχνολογία και πώς την αξιοποίησε, αλλά ποιος κατάφερε να την αναπτύξει σε μεγάλη κλίμακα και σε βάθος χρόνου».
Οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις έχουν προσφέρει στην Ουκρανία σαφές πλεονέκτημα στα drones στο πεδίο της μάχης, σύμφωνα με αναλυτές. Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου, οργανισμός παρακολούθησης συγκρούσεων με έδρα τις ΗΠΑ, εκτίμησε πρόσφατα ότι αυτή η υπεροχή «πιθανότατα συμβάλλει στην επιβράδυνση της ρωσικής προέλασης και στις πρόσφατες ουκρανικές αντεπιθέσεις».
«Παρότι καμία πλευρά δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει καθοριστικό πλεονέκτημα, η εκστρατεία επιθέσεων μεσαίου βεληνεκούς της Ουκρανίας επέτρεψε στο Κίεβο να ανακτήσει την πρωτοβουλία», ανέφεραν οι αναλυτές, επισημαίνοντας ότι «η πρόκληση πλέον για την Ουκρανία είναι να παραμείνει ένα βήμα μπροστά, καθώς η Ρωσία αντιδρά».
Προσφορά τεχνογνωσίας στη Μέση Ανατολή με αντάλλαγμα πυραύλους
Παρότι το πλεονέκτημα στα drones ενδέχεται να μην κρίνει από μόνο του την έκβαση του πολέμου, η σαφής υπεροχή της Ουκρανίας στον συγκεκριμένο τομέα προσελκύει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον και εκτός Ευρώπης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, όπου αρκετές χώρες που έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά στην ενίσχυση των συμβατικών στρατιωτικών τους δυνατοτήτων βρέθηκαν, μετά την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν, να χρησιμοποιούν πυραύλους αξίας 4 εκατομμυρίων δολαρίων για να καταρρίψουν drones που κοστίζουν μόλις 50.000 δολάρια.
Οι περιορισμένοι πόροι της Ουκρανίας την ανάγκασαν να αναπτύξει φθηνότερους και πολύ πιο αποδοτικούς τρόπους αντιμετώπισης των drones. Σύμμαχοι που στο παρελθόν εμφανίζονταν επιφυλακτικοί δείχνουν πλέον μεγαλύτερη διάθεση συνεργασίας.
Ο Ζελένσκι ταξίδεψε προσωπικά στη Μέση Ανατολή, επισκεπτόμενος τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πριν μεταβεί στην Τουρκία και τη Συρία, προσφέροντας την τεχνογνωσία που απέκτησε η Ουκρανία στο πεδίο της μάχης με αντάλλαγμα υποστήριξη σε πολεμοφόδια. Το Κίεβο διαθέτει τεχνογνωσία που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις χώρες του Κόλπου, οι οποίες με τη σειρά τους διαθέτουν πόρους που η Ουκρανία χρειάζεται επειγόντως, όπως πυραύλους για συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας. Παράλληλα, ο Ζελένσκι υπέγραψε σειρά νέων συμφωνιών με ευρωπαϊκές χώρες.
Το επόμενο μεγάλο βήμα για την Ουκρανία – αλλά και για κάθε στρατό στον κόσμο – είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η χώρα σημειώνει πρόοδο στην ανάπτυξη και εκπαίδευση μοντέλων AI για μη επανδρωμένα συστήματα, χρησιμοποιώντας πραγματικά δεδομένα από το πεδίο της μάχης.
Ωστόσο, πολλοί παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε χερσαία drones. Ο Ζινκέβιτς δήλωσε ότι, αν και ορισμένες διαδικασίες μπορούν να αυτοματοποιηθούν, δεν είναι βέβαιος ότι τα πλήρως αυτόνομα συστήματα έχουν θέση στο πεδίο της μάχης.
«Η τελική απόφαση πρέπει πάντα να λαμβάνεται από άνθρωπο», είπε. «Θα εμπιστευόσασταν όπλα στην τεχνητή νοημοσύνη; Πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θα μπορεί να διακρίνει φίλο από εχθρό; Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα υπάρξει δυσλειτουργία ή ότι δεν θα πάει κάτι στραβά;».
Παρόλα αυτά, ο ίδιος, πρώην πεζικάριος και διοικητής ομάδων εφόδου που πλέον είναι υπεύθυνος για ρομποτικά συστήματα, δηλώνει εντυπωσιασμένος από την ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων που έχει παρακολουθήσει τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
«Αν άκουγα τον εαυτό μου να μιλά έτσι το 2022, θα έλεγα ότι πρόκειται για κάποιον τρελό… όλα αυτά έμοιαζαν επιστημονική φαντασία», ανέφερε. Πλέον, όμως, υποστηρίζει πλήρως τη χρήση ρομποτικών συστημάτων. «Η ανθρώπινη ζωή είναι ανεκτίμητη, ενώ τα ρομπότ δεν αιμορραγούν. Με βάση αυτό, θεωρώ ότι τα χερσαία ρομποτικά συστήματα πρέπει να αναπτυχθούν πολύ ταχύτερα, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και να εφαρμοστούν ως ένα παγκόσμιο σύστημα χρήσης στο πεδίο της μάχης».
