Του Δημοσθένη Δαββέτα
Ο θάνατος της καθηγήτριας Σοφία Χρηστίδου προκάλεσε έντονη συγκίνηση και δημόσια συζήτηση στην ελληνική κοινωνία.
Η εκπαιδευτικός, που δίδασκε Αγγλική φιλολογία σε λύκειο της Θεσσαλονίκης, πέθανε μετά από αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ πριν από τον θάνατό της είχαν δημοσιοποιηθεί καταγγελίες για έντονη ψυχολογική πίεση και περιστατικά εκφοβισμού στο σχολικό περιβάλλον.
Ανεξάρτητα από τα ακριβή αίτια και τις ευθύνες που εξετάζονται θεσμικά, το γεγονός αυτό μπορεί να αναλυθεί μέσα από τη φιλοσοφία της παιδείας. Το σχολείο, από την αρχαιότητα έως σήμερα, θεωρείται χώρος μετάδοσης γνώσης αλλά και χώρος διαμόρφωσης χαρακτήρα. Ο Αριστοτελης θεωρούσε την η παιδεία έχει ως καλλιέργεια αρετής πολιτικής συνείδησης των πολιτών. Όταν όμως ο χώρος της εκπαίδευσης μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης, αμφισβήτησης της αυθεντίας του δασκάλου και διάλυσης της παιδαγωγικής σχέσης, τότε αποκαλύπτεται μια βαθύτερη κρίση της κοινωνίας.
Ο δάσκαλος αντιπροσωπεύει τη γνώση, την εμπειρία και τη συνέχεια της παράδοσης. Όταν αυτή η σχέση καταρρέει, δεν πρόκειται μόνο για ένα παιδαγωγικό πρόβλημα αλλά για ένα πολιτισμικό σύμπτωμα.
Στις σύγχρονες κοινωνίες, η έννοια εκπαιδευτικού κύρους αυθεντίας έχει υποστεί σημαντική κρίση όπως σημειώνει η φιλόσοφος Hannah Arendt. Όταν η αυθεντία καταρρέει χωρίς να αντικαθίσταται από νέες μορφές ευθύνης, στο σχολικό περιβάλλον αυτή η κρίση εμφανίζεται ως διάλυση της παιδαγωγικής τάξης. Ο δάσκαλος παύει να είναι φορέας κύρους και γίνεται απλώς ένας λειτουργός που συχνά βρίσκεται εκτεθειμένος σε πιέσεις, συγκρούσεις και αμφισβητήσεις. Η υπόθεση της Σοφίας Χρηστίδου αναδεικνύει επίσης την πολιτική διάσταση όπου στο δημόσιο σχολείο οταν ένας εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι δεν προστατεύεται επαρκώς από τον θεσμό στον οποίο εργάζεται, τότε δημιουργείται ένα αίσθημα εγκατάλειψης και θεσμικής αδυναμίας.
Τοτε μιλάμε για κρίση του κράτους πρόνοιας και των δημόσιων θεσμών. Όταν οι θεσμοί δεν μπορούν να διαχειριστούν αυτές τις εντάσεις, η πίεση μεταφέρεται στο άτομο. Τότε μιλάμε για τραγικότητα η οποία θυμίζει τη σκέψη του φιλοσόφου Albert Camus, ότι η σύγχρονη ζωή χαρακτηρίζεται από μια βαθιά ένταση ανάμεσα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στην αδιαφορία των συστημάτων μέσα στα οποία ζούμε. Τίθεται επίσης ένα σημαντικό πολιτικό ερώτημα: μπορει το σχολείο να προστατεύσει τον δάσκαλο και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον σεβασμού και μάθησης;
Χρειάζεται να επανεξεταστεί ο ρόλος του δασκάλου και η θέση της γνώσης στη δημόσια ζωή. Ο δάσκαλος δεν είναι απλώς ένας επαγγελματίας αλλά ένας φορέας πολιτισμού. Η προστασία της παιδαγωγικής σχέσης είναι επομένως και ζήτημα δημοκρατίας.
Συμπερασματικά, ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου αποτελεί ένα γεγονός που φωτίζει βαθύτερες κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις.
Δημοσθένης Δαββέτας
Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης ,ποιητής, εικαστικός ,γεωπολιτιστικός αναλυτής
