Σε εξέλιξη βρίσκονται οι διπλωματικές προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών για την επίτευξη νέας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν, με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στις έμμεσες συνομιλίες των δύο πλευρών τις τελευταίες δύο εβδομάδες.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, το οποίο επικαλείται δύο πηγές με γνώση των εξελίξεων, βασικός στόχος της Ουάσιγκτον είναι η αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η προσωπική εμπλοκή του Βανς αναβαθμίζει σημαντικά το επίπεδο των διπλωματικών επαφών, ενώ παράλληλα αποτυπώνει την πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης να αναζητήσει διέξοδο από την πολεμική αντιπαράθεση.
Ο ίδιος είχε εκφράσει εξαρχής επιφυλάξεις για την προοπτική στρατιωτικής σύγκρουσης με το Ιράν, υποστηρίζοντας ότι θα έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα στη διπλωματία.
Οι επαφές με Κατάρ και Πακιστάν – Ποιοι συμμετέχουν στις συνομιλίες
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Axios, ο Τζέι Ντι Βανς βρίσκεται σε σχεδόν καθημερινή επικοινωνία με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, καθώς και με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ.
Στις διπλωματικές επαφές συμμετέχουν επίσης ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός και σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ.
Αντίθετα, εκτός της συγκεκριμένης διπλωματικής προσπάθειας φέρεται να βρίσκεται ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ο οποίος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, πιέζει για την επανέναρξη μιας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης εναντίον του Ιράν.
Παράλληλα, εξετάζεται το ενδεχόμενο να πραγματοποιηθεί μέσα στις επόμενες ημέρες τεχνική συνάντηση μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών υπηρεσιακών παραγόντων, χωρίς ωστόσο να έχει οριστικοποιηθεί κάτι μέχρι στιγμής.
Η επιστολή Βανς προς την Τεχεράνη
Η διπλωματική πρωτοβουλία του Αμερικανού αντιπροέδρου είχε ξεκινήσει ήδη πριν από δύο εβδομάδες, όταν απέστειλε επιστολή στον γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, προτείνοντας την επανέναρξη των απευθείας διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, η συγκεκριμένη κίνηση συνέβαλε στη δημιουργία θετικού κλίματος για την επιστροφή στο τραπέζι των συνομιλιών.
Υπενθυμίζεται ότι πριν από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Βανς ήταν από τα στελέχη του στενού κύκλου του Τραμπ που αντιμετώπιζαν με τη μεγαλύτερη επιφύλαξη μια στρατιωτική επέμβαση.
Τον Απρίλιο ηγήθηκε της αμερικανικής αντιπροσωπείας στη σύνοδο για το Ιράν στο Ισλαμαμπάντ, ενώ συμμετείχε και στις επαφές που οδήγησαν στο μνημόνιο συνεννόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης τον Ιούνιο.
Αργότερα, βρέθηκε επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής σε νέο γύρο απευθείας συνομιλιών στην Ελβετία. Οι επαφές είχαν καταλήξει σε δέσμευση της ιρανικής πλευράς για την επιστροφή επιθεωρητών του ΟΗΕ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας. Ωστόσο, η επανάληψη των επιθέσεων εναντίον πλοίων από τους Φρουρούς της Επανάστασης οδήγησε στην κατάρρευση της συμφωνίας.
Το σχέδιο του Κατάρ: Άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και επιστροφή επιθεωρητών
Σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης διαδραματίζει το Κατάρ, το οποίο έχει καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και τον τερματισμό του πολέμου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, το σχέδιο περιλαμβάνει δύο βασικούς άξονες: την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την επανέναρξη της διεθνούς εποπτείας του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Ειδικότερα, προβλέπεται η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και η αποδέσμευση μέρους των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, συνολικής αξίας περίπου 8 δισ. δολαρίων.
Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη θα πρέπει να επιτρέψει την επιστροφή των επιθεωρητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) στις πυρηνικές εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί ζημιές από τις στρατιωτικές επιθέσεις.
Οι επιθεωρήσεις θα περιλαμβάνουν και τις εγκαταστάσεις στις οποίες φυλάσσονται αποθέματα ουρανίου υψηλού βαθμού εμπλουτισμού. Ωστόσο, η πρόταση δεν προβλέπει υποχρεωτική απομάκρυνση των αποθεμάτων από το ιρανικό έδαφος, ενώ μεταξύ των εναλλακτικών εξετάζεται και η μείωση του βαθμού εμπλουτισμού τους.
Οι όροι για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ
Σύμφωνα με το σχέδιο που παρουσιάζει ο Guardian, τη δεύτερη ημέρα εφαρμογής μιας ενδεχόμενης συμφωνίας το Ιράν θα προχωρήσει στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για τη διέλευση εμπορικών πλοίων.
Η ναυσιπλοΐα θα πραγματοποιείται μέσω συγκεκριμένης θαλάσσιας διαδρομής που έχει συμφωνηθεί με το Ομάν, ενώ οι δύο χώρες αναμένεται να καταθέσουν τη σχετική ρύθμιση στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.
Η Τεχεράνη, ωστόσο, θέτει πρόσθετες προϋποθέσεις για την επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας οδού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Ο τερματισμός του πολέμου στον Λίβανο.
- Η αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τις ιρανικές ακτές.
- Η άρση μέρους των οικονομικών κυρώσεων.
- Η καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά αφορά τη σειρά εφαρμογής των δεσμεύσεων, καθώς οι δύο πλευρές εμφανίζονται να έχουν διαφορετικές προτεραιότητες ως προς τα ανταλλάγματα.
Στο υπό συζήτηση μνημόνιο περιλαμβάνεται επίσης η πρόταση δημιουργίας ταμείου ανασυγκρότησης και ανάπτυξης ύψους 300 δισ. δολαρίων για την οικονομική ανάκαμψη του Ιράν. Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί από ποιες πηγές θα προέλθουν τα απαραίτητα κεφάλαια.
Η δυσπιστία του Ιράν απέναντι στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας
Παρά τις διπλωματικές πρωτοβουλίες, σημαντικό εμπόδιο εξακολουθεί να αποτελεί η δυσπιστία της Τεχεράνης απέναντι στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Η ιρανική πλευρά κατηγορεί τον γενικό διευθυντή του οργανισμού, Ραφαέλ Γκρόσι, ότι δεν καταδίκασε τις αμερικανικές επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Παράλληλα, εκφράζει φόβους ότι οι πληροφορίες που θα συγκεντρώσουν οι διεθνείς επιθεωρητές ενδέχεται να μεταφερθούν στις ΗΠΑ και το Ισραήλ και να χρησιμοποιηθούν για τον σχεδιασμό νέων στρατιωτικών πληγμάτων.
Ο Τραμπ αφήνει ανοιχτό το διπλωματικό παράθυρο
Παρά τη συνέχιση της στρατιωτικής έντασης, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους και περιφερειακές πηγές, διατεθειμένος να δώσει χρόνο στη διπλωματική προσπάθεια.
Την Παρασκευή, πάντως, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησαν πλήγμα εναντίον εκτοξευτή αντιαεροπορικών πυραύλων στο νησί Κεσμ, στα Στενά του Ορμούζ, μετά την εκτόξευση πυραύλου προς αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος.
«Συνομιλούμε μαζί τους», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, ερωτηθείς για το μήνυμά του προς την Τεχεράνη.
Την ίδια στιγμή, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις παραμένουν σε ετοιμότητα για την επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων, εφόσον ο Τραμπ αποφασίσει να εγκαταλείψει τη διπλωματική οδό.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Κατάρ δήλωσε ότι οι επαφές των τελευταίων δύο εβδομάδων με την αμερικανική κυβέρνηση έχουν συμβάλει στον περιορισμό της έντασης, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια συμφωνίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο εμίρης του Κατάρ, σεΐχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνέχισης του διαλόγου, προκειμένου να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση και να διασφαλιστούν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και ο ενεργειακός εφοδιασμός.
Μέχρι στιγμής, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει αποδεχθεί επίσημα το σχέδιο του Κατάρ. Οι διπλωματικές επαφές συνεχίζονται, με την Ουάσιγκτον να αναζητά συμφωνία που θα επιτρέψει την αποκλιμάκωση χωρίς να εγκαταλειφθούν οι απαιτήσεις της για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
