Με προσεκτικά βήματα κινείται η Αθήνα απέναντι στη συζήτηση που έχει προκαλέσει στην Τουρκία το υπό διαμόρφωση νομοσχέδιο για τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», καθώς μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημο κείμενο πάνω στο οποίο θα μπορούσε να στηριχθεί μια πλήρης ελληνική αντίδραση.
Παρά τον θόρυβο που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες εβδομάδες, το περιεχόμενο του επίμαχου νομοθετήματος παραμένει ασαφές. Οι πληροφορίες που εμφανίζονται στον τουρκικό Τύπο, αλλά και οι εκτιμήσεις αναλυτών ή προσώπων που φέρονται να έχουν γνώση των τουρκικών σχεδιασμών, κινούνται συχνά σε διαφορετικές κατευθύνσεις.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η ελληνική πλευρά αποφεύγει, σε αυτή τη φάση, κινήσεις που θα ανέβαζαν απότομα τους τόνους. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, μια αντίδραση σε ένα κείμενο που δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί επισήμως θα μπορούσε να αποδειχθεί πρόωρη, ιδίως όταν οι διαρροές από την Άγκυρα αλλάζουν διαρκώς.
Η Αθήνα, πάντως, δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα με εφησυχασμό. Αντιθέτως, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και αξιολογεί κάθε νέο σενάριο, επιχειρώντας παράλληλα να κρατήσει ανοιχτούς τους διαύλους ενημέρωσης με εταίρους και συμμάχους.
Οι διαρροές και τα διαφορετικά σενάρια
Από τις 12 Μαΐου και μετά, έχουν κυκλοφορήσει αρκετές και διαφορετικές εκδοχές για το τι μπορεί να περιλαμβάνει το νομοσχέδιο. Αρχικά, οι πληροφορίες έκαναν λόγο για αναφορές στις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο. Στη συνέχεια, υπήρξαν δημοσιεύματα που ανέφεραν ακόμη και ενδεχόμενη παρουσίαση ελληνικών νησιών ως τουρκικών.
Ακολούθησαν νέες διαρροές, σύμφωνα με τις οποίες τα νησιά δεν θα χαρακτηρίζονταν τουρκικά, αλλά θα περιγράφονταν ως περιοχές «απροσδιόριστης κυριαρχίας». Η πιο πρόσφατη εκδοχή, ωστόσο, εμφανίζει το νομοσχέδιο χωρίς χάρτες και χωρίς συγκεκριμένες αναφορές σε νησιά.
Η διαρκής αυτή μεταβολή των πληροφοριών ενισχύει την εκτίμηση ότι η Άγκυρα ενδέχεται να δοκιμάζει αντιδράσεις, πριν καταλήξει στην τελική μορφή της πρωτοβουλίας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η ελληνική διπλωματία επιλέγει να μην εγκλωβιστεί σε απαντήσεις επί σεναρίων, αλλά να προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο επίσημης θεσμοθέτησης του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Τα διπλωματικά εργαλεία της Ελλάδας
Εφόσον το τελικό κείμενο επιβεβαιώσει τις ανησυχίες και περιλαμβάνει ζητήματα που αφορούν θαλάσσιες ζώνες, FIR, εναέριο χώρο, έρευνα και διάσωση ή άλλες μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις, η Αθήνα έχει στη διάθεσή της συγκεκριμένες επιλογές σε διπλωματικό και νομικό επίπεδο.
Ένα από τα πρώτα βήματα θα μπορούσε να είναι η επίσημη ενημέρωση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ώστε να καταγραφούν οι ελληνικές θέσεις απέναντι σε οποιαδήποτε αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ανάλογα με το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, θα μπορούσαν επίσης να ενεργοποιηθούν διεθνείς οργανισμοί που σχετίζονται με την αεροπλοΐα, τη ναυσιπλοΐα, την έρευνα και διάσωση και τη διαχείριση του εναέριου χώρου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η ευρωπαϊκή διάσταση του θέματος. Η Αθήνα μπορεί να αναδείξει προς τους εταίρους της ότι οι τουρκικές κινήσεις δεν αφορούν μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις ή την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά αγγίζουν ευρύτερα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη συζητά όλο και πιο έντονα για στρατηγική αυτονομία, ενεργειακή ασφάλεια και γεωπολιτική ανθεκτικότητα, η αμφισβήτηση ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων μπορεί να παρουσιαστεί ως ζήτημα με ευρύτερη ευρωπαϊκή σημασία και όχι ως στενά διμερής διαφορά.
Η απάντηση επί του πεδίου
Πέρα από τις διπλωματικές κινήσεις, στο ελληνικό επιτελείο υπάρχει και η εκτίμηση ότι η αποτελεσματικότερη απάντηση στην τουρκική αναθεωρητική ρητορική είναι η σταθερή άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται συζητήσεις για πιθανή επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, καθώς και η προώθηση της δεύτερης φάσης των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο. Η λογική αυτών των κινήσεων είναι ότι η Ελλάδα πρέπει να παράγει διαρκώς τετελεσμένα νομιμότητας, αξιοποιώντας τα δικαιώματα που της παρέχουν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Στην ίδια στρατηγική εντάσσονται και πρωτοβουλίες των προηγούμενων ετών, όπως οι συμφωνίες οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και οι ενεργειακές έρευνες.
Ο κεντρικός στόχος για την Αθήνα είναι να μην παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια αμυντική διαχείριση των τουρκικών κινήσεων, αλλά να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από εργαλείο πίεσης κατά της Ελλάδας σε θεσμικό και διπλωματικό πρόβλημα για την ίδια την Τουρκία.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιδιώκει αναβαθμισμένο ρόλο στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας και στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η θεσμοθέτηση αναθεωρητικών διεκδικήσεων, εφόσον τελικά επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να λειτουργήσει επιβαρυντικά για τις τουρκικές επιδιώξεις.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το νομοσχέδιο όταν και εφόσον παρουσιαστεί επίσημα. Μέχρι τότε, η Αθήνα επιλέγει να κινηθεί με ψυχραιμία, προετοιμασία και διπλωματική εγρήγορση, γνωρίζοντας ότι η ουσιαστική απάντηση μπορεί να δοθεί μόνο απέναντι σε ένα υπαρκτό κείμενο και όχι σε έναν κύκλο διαρροών.
