Είναι ο Φρίντριχ Μερτς ο χειρότερος καγκελάριος στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας; Είναι τόσο ανίκανος να συντονίσει τον κυβερνητικό συνασπισμό και τόσο αντιπαθής στον μέσο Γερμανό; Έχει πρόβλημα επικοινωνίας ή πολιτικής; Αυτές οι ώρες περνούν βασανιστικά αργά για τον άνθρωπο που διεκδίκησε με πάθος την καγκελαρία και κινδυνεύει τώρα να τη χάσει πιο γρήγορα από κάθε προκάτοχό του.
Οι οιωνοί δεν ήταν ομολογουμένως και πολλά υποσχόμενοι. Ο Φρίντριχ Μερτς έγινε αρχηγός του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) με την τρίτη προσπάθεια, ενώ εξελέγη καγκελάριος με τη δεύτερη ψηφοφορία στην Bundestag, γράφοντας έτσι αρνητική ιστορία προτού καν ξεκινήσει τη θητεία του. Μόλις 16 μήνες μετά, η συζήτηση γύρω από το όνομά του αφορά τα στοιχήματα για το πόσο ακόμη θα αντέξει. Η δημοτικότητά του πλησιάζει πλέον τα μονοψήφια νούμερα, η κυβέρνησή του δυσκολεύεται να λάβει καθημερινές αποφάσεις και το κόμμα του, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, πέφτει ακόμη και κάτω από το 20%, απέχοντας πάνω από 10 μονάδες από την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD). Επιπλέον, το CDU έχει μέχρι τώρα μόνο αρνητικά αποτελέσματα να επιδείξει στις κρατιδιακές εκλογές αυτής της χρονιάς και οι αυριανές αναμετρήσεις δύσκολα θα αναστρέψουν την εικόνα. Ο καγκελάριος, όσο και αν «δείξει» προς το παρελθόν και την Άγγελα Μέρκελ, προς τους εξωτερικούς παράγοντες ή ακόμη και προς τους «μη-σοβαρούς» δημοσκόπους, έχει βαριές ευθύνες και πολύ δύσκολα θα τις αποποιηθεί.
Αύριο ο Φρίντριχ Μερτς θα ζήσει μια από τις δραματικότερες ημέρες τις καριέρας του. Στην κάλπη των κρατιδιακών εκλογών στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία κρίνεται εν πολλοίς το μέλλον του. Ο ίδιος το γνωρίζει καλά και έχει ήδη συγκαλέσει την εκτελεστική επιτροπή του CDU για τις 17:00, μία ώρα δηλαδή πριν από την ανακοίνωση των exit polls. Εκεί, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες των γερμανικών ΜΜΕ, σκοπεύει να παρουσιάσει στην ηγεσία του κόμματός του τελεσίγραφο: Ή με στηρίζετε πλήρως στις μεταρρυθμίσεις που προωθώ – με τις απαραίτητες υποχωρήσεις και προς το SPD – ή πείτε εδώ και τώρα ποιος μπορεί να με αντικαταστήσει.
Τα σενάρια
Για να σηκώσει το CDU το γάντι, θα πρέπει να έχει έτοιμο τον αντικαταστάτη. Οι πληροφορίες λένε ότι εκείνος που εμφανίζεται εδώ και εβδομάδες ως επικρατέστερος, ο πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Χέντρικ Βουστ διστάζει να κάνει το βήμα, κυρίως επειδή αισθάνεται ανασφαλής ως προς τα μεγάλα ανοιχτά θέματα εξωτερικής πολιτικής. Από την άλλη πλευρά, τον επόμενο Απρίλιο έχει εκλογές στο κρατίδιό του και το πιθανότερο είναι ότι από αυτές δεν θα βγει ενισχυμένος, ακόμη κι αν επανεκλεγεί. Τα άλλα ονόματα που ακούγονται, του πρωθυπουργού της Βαυαρίας Μάρκους Ζέντερ και του υπουργού Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ θα σήμαιναν καγκελάριο από τον «μικρό» εταίρο του CDU, τη Χριστιανοκοινωνική Ένωση (CSU), κάτι που παραδοσιακά δεν αρέσει στους Χριστιανοδημοκράτες.
Αν ωστόσο αύριο στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία επαληθευτούν οι δημοσκοπήσεις που θέλουν το CDU να παλεύει για την είσοδό του στο τοπικό κοινοβούλιο, με ποσοστά κοντά στο 6%, το κλίμα θα βαρύνει αναπόφευκτα και ο κ. Μερτς δεν αποκλείεται να οδηγηθεί σε παραίτηση από τους πιο θερμόαιμους του κόμματός του. Σε αυτήν την περίπτωση, θα παραμείνει στη θέση του μέχρις ότου η Bundestag εκλέξει τον αντικαταστάτη του, ο οποίος όμως θα πρέπει να αποσπάσει και τη στήριξη του SPD – αλλά με ποια ανταλλάγματα; Ακόμη και με μια χρονοβόρα επαναδιαπραγμάτευση της προγραμματικής συμφωνίας;
Σε άλλο σενάριο, ο καγκελάριος θα μπορούσε να ζητήσει την ψήφο εμπιστοσύνης των κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού. Στο παρελθόν, μία φορά ο Όλαφ Σολτς και μία φορά ο Γκέρχαρντ Σρέντερ το έκαναν προκειμένου να χάσουν την πλειοψηφία και να ανοίξουν τον δρόμο για εκλογές. Ποιος όμως θέλει εκλογές σήμερα, εκτός από την AfD; Σίγουρα πάντως όχι τα κυβερνώντα κόμματα.
Ένα ακόμη μάλλον απίθανο σενάριο προβλέπει την στήριξη του αντικαταστάτη του Φρίντριχ Μερτς από την ακροδεξιά στη Βουλή, κάτι όμως το οποίο θα σήμαινε ότι πολλά ταμπού θα έσπαγαν τόσο βίαια που δεν είναι βέβαιο ότι θα το CDU θα άντεχε τους κραδασμούς.
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι η παραμονή του κ. Μερτς στην καγκελαρία – με νύχια και με δόντια. Κάπως έτσι μπορεί να ερμηνευτεί και η πρόσφατη κίνηση των οκτώ χριστιανοδημοκρατών πρωθυπουργών κρατιδίων, οι οποίοι με κοινή επιστολή τους απέρριψαν κατηγορηματικά τη συζήτηση για αλλαγή προσώπου. Η επιστολή απέχει βέβαια πολύ από το κείμενο που θα ήθελε ο καγκελάριος. Το όνομά του δεν αναφέρεται πουθενά και η δήλωση μοιάζει περισσότερο με μια προσπάθεια δελφίνων να αποτινάξουν από πάνω τους τις ευθύνες για την εσωστρέφεια του τελευταίου διαστήματος, παρά με ένθερμη έκφραση στήριξης. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι, όπως αποκάλυψε η BILD, η επιστολή ζητήθηκε από τον ίδιο τον Φρίντριχ Μερτς και δεν αποτελούσε πρωτοβουλία των ίδιων των στελεχών του. Ο κ. Μερτς, αντίθετα με την Άγγελα Μέρκελ, δεν τηλεφωνούσε ποτέ στους πρωθυπουργούς. Τους θυμήθηκε λοιπόν ξαφνικά τώρα, έγραψε η εφημερίδα.
Οι ευθύνες
Ακόμη και τώρα ο Φρίντριχ Μερτς δυσκολεύεται να παραδεχτεί τις ευθύνες του για την εικόνα της κυβέρνησης και του κόμματός του. Τα δοκίμασε πρώτα όλα: φταίει η Άγγελα Μέρκελ που άφησε τις υποδομές στο έλεος του χρόνου, που οδήγησε στην ενεργειακή εξάρτηση από τη Μόσχα και που άνοιξε την πόρτα στους μετανάστες, επιτρέποντας έτσι στην ακροδεξιά να γιγαντωθεί. Ακόμη και αν έχει δίκιο, αυτό το επιχείρημα πλέον δεν «περνά» στους πολίτες που περιμένουν σήμερα λύσεις στα προβλήματά τους. Ναι, η ιστορία είναι πράγματι άδικη με τον κ. Μερτς. Η προκάτοχός του διαχειρίστηκε μεγάλες περιόδους ευημερίας, ειρήνης και «γερμανικού θαύματος». Ο ίδιος ανέλαβε μόνο προβλήματα: πολέμους, βιομηχανία σε κρίση, γενικότερη διεθνή αστάθεια, αλλοπρόσαλλους συμμάχους και μια αυξανόμενη απειλή από τα δεξιά του. Δεν ευθύνεται όμως κανείς για τις προσδοκίες που καλλιέργησε ο ίδιος πριν από τη θητεία του. Ερχόταν από την οικονομία, είχε τις λύσεις. Σε 100 ημέρες θα ανέστρεφε την εικόνα στο μεταναστευτικό, θα έκοβε την AfD στο μισό, και ούτω καθεξής. Η χαμένη εμπιστοσύνη των πολιτών και η κακή επιλογή προσώπων σε συνδυασμό με το συνήθως αυστηρό και άτεγκτο ύφος του, δεν βοήθησαν. «Δεν το ‘χω με την επικοινωνία», ομολόγησε σε δημόσια εμφάνισή του, χωρίς να συγκινήσει. «Του λείπει η απλή γλώσσα που αγγίζει καρδιές και μυαλά», έγραψε η Handelsblatt, σε ένα σχόλιο που θύμιζε περισσότερο απολογισμό ή επικήδειο.
Την ίδια ώρα στο κόμμα του η φτώχεια φέρνει γκρίνια, αλλά και κινήσεις αυτοσυντήρησης και πανικού. Οι πρωθυπουργοί των κρατιδίων δεν είναι πρόθυμοι να παρασυρθούν στην καταστροφή από τον αρχηγό τους. Νέες εκλογές όμως ή οποιαδήποτε κατάσταση αστάθειας – ή έστω ασάφειας – στη Γερμανία δεν θα ωφελούσαν ούτε τη χώρα ούτε την Ευρώπη. Ένας αποδυναμωμένος Γερμανός καγκελάριος θα αποτελούσε θετική εξέλιξη μόνο για τους εχθρούς της Ευρώπης – ούτε καν για τους επίδοξους δελφίνους του. Τις επόμενες ημέρες θα αποδειχθεί λοιπόν στην πράξη αν οι Γερμανοί – πολιτικοί και πολίτες – διαθέτουν την κρίση, την ωριμότητα και την επιδεξιότητα να ιεραρχήσουν σωστά τις προτεραιότητές τους και να αντεπεξέλθουν στις ευθύνες τους. Eυθύνες που είναι μεγαλύτερες από τις θέσεις τους ή τα κόμματά τους.
