Ο προβληματισμός για το κατά πόσο ο νόμος μπορεί να σταθεί απέναντι στα ψευδή νέα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και διαδίδονται «με ταχύτητα φωτός», απασχόλησε ειδικούς στη δεύτερη μέρα του Athens Alitheia Forum, με τη συμμετοχή του υπουργού Δικαιοσύνης.
Ο Γιώργος Φλωρίδης, ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος, η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου και ο συγγραφέας-αρθρογράφος Σάκης Μουμτζής αντάλλαξαν απόψεις γύρω από το αν «μπορούμε να προστατεύσουμε τη Δικαιοσύνη, την ενημέρωση και τη Δημοκρατία από την ανεξέλεγκτη διάδοση της παραπληροφόρησης».
Ο κ. Φλωρίδης, που αποχώρησε νωρίτερα λόγω «σημαντικής σύσκεψης υπό τον πρωθυπουργό για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο», ξεκαθάρισε ότι «ο νόμος δεν μπορεί να προστατεύσει την αλήθεια. Ο νόμος μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις του ψεύδους», υπογραμμίζοντας ότι «η πεποίθηση πως οι νομοθετικές ρυθμίσεις μπορούν να λύσουν όλα τα προβλήματα είναι εσφαλμένη».
Αναφερόμενος στις αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα, σημείωσε ότι η κατάργηση της «απλής δυσφήμησης» και της «δυσφήμησης ενώπιον κρατικού οργάνου» είχε στόχο την «απελευθέρωση δυνάμεων» και την ενίσχυση του δημοσιογραφικού έργου, καθώς «η απλή δυσφήμηση συχνά οδηγούσε σε καταδίκες ακόμη και όταν επρόκειτο για αποκάλυψη αλήθειας, με τη Δικαιοσύνη να λέει: “Αλήθεια λες, αλλά δεν έπρεπε να την πεις”».
Παρέθεσε στατιστικά για τις SLAPP αγωγές κατά δημοσιογράφων το 2023, επισημαίνοντας ότι «από τις 265 αγωγές, έγιναν δεκτές οι 69 σε πρώτο βαθμό και μόλις 13 σε δεύτερο, με αποτέλεσμα οι τελεσίδικες αγωγές να είναι 69», ενώ τα ποσά που επιδικάζονται «είναι περίπου το 1/10 των αιτούμενων», δείχνοντας ότι «δεν έχουμε εδώ βιομηχανία παραγωγής τέτοιων αγωγών».
Σχετικά με τη διάδοση των ψευδών ειδήσεων, τόνισε ότι «η προπαγάνδα υπήρχε από την αρχαιότητα, αλλά οι σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες επιτρέπουν την ταχύτατη εξάπλωσή της» και ότι «τα κατασκευασμένα νέα ανθούν όταν έχουμε υποβαθμισμένο κοινωνικό και πολιτικό λόγο». Ως παράδειγμα ανέφερε την τραγωδία των Τεμπών, χαρακτηρίζοντάς την «μια κλασική ιστορία fake news, η οποία οργανώθηκε με σκοπό να παραγάγει πολιτικό αποτέλεσμα».
Η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου υπογράμμισε ότι «τα fake news δημιουργούν βεβαιότητες στην κοινή γνώμη για αθωότητες ή ενοχές που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα», επηρεάζοντας έτσι τους δικαστές, που «δεν λειτουργούν εν κενώ». Αναφέρθηκε στην υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό, όπου «εκτός του δικαστηρίου υπήρξε μαζική κινητοποίηση με φωνές “αθώα-αθώα”», ενδεχομένως επηρεάζοντας τις αποφάσεις. Επίσης, σχολίασε ότι «η μυστικότητα της δικογραφίας για τα Τέμπη παράγει αναξιοπιστία» και διευκολύνει την εξάπλωση ψευδών ειδήσεων.
Ο Σάκης Μουμτζής χαρακτήρισε τη σημερινή τοξικότητα «παιδική χαρά» σε σχέση με το κλίμα της δεκαετίας του ’80, προειδοποιώντας ότι «τα fake news οδηγούν στην ισοπέδωση, την απογοήτευση και στη μη συμμετοχή των πολιτών». Αναφέρθηκε στην υπόθεση της «Μαρίας του Έβρου», λέγοντας ότι «ήταν μια απολύτως κατασκευασμένη είδηση με σκοπό να επηρεάσει την κοινή γνώμη» και αποκάλυψε ότι «αντιμετωπίσαμε διαδικτυακό λιντσάρισμα προσπαθώντας να την αποδομήσουμε».
Ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος τόνισε ότι «η αλήθεια επικρατεί» στα δικαστήρια και ότι το νομικό πλαίσιο είναι «επαρκέστατο και προστατεύει την αλήθεια». Υπογράμμισε ότι η διάσπαση ψευδών ειδήσεων, όταν προκαλεί «πραγματική ζημιά», ποινικοποιείται, ενώ για τη συκοφαντική δυσφήμηση επισήμανε ότι «τιμωρείται με ποινές που φτάνουν τα πέντε χρόνια φυλάκισης». Παράλληλα, διαφώνησε με τις πρόσφατες τροποποιήσεις που προβλέπουν «ποινές φυλάκισης δύο ετών και μίας ημέρας για τους δημοσιογράφους», σημειώνοντας ότι «δεν βοηθάμε την καταπολέμηση του ψεύδους».
Στο κλείσιμο, υπενθύμισε την περίπτωση του «τυποκτόνου νόμου», λέγοντας ότι «ένας υπέρογκος νόμος για προσβολή προσωπικότητας κρίθηκε αντισυνταγματικός, γιατί περιορίζει την ελευθερία του Τύπου».
Η συζήτηση στο Athens Alitheia Forum ανέδειξε ότι η σχέση μεταξύ νόμου, αλήθειας και ενημέρωσης είναι «πολύπλοκη» και ότι η αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων απαιτεί «συντονισμένες προσπάθειες από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς».
