«Οι Έλληνες της Κύπρου και οι Έλληνες του Πόντου γνωρίζουμε πολύ καλά τον πόνο της προσφυγιάς. Γιατί πέραν όλων των άλλων δεσμών, κουβαλούμε και οι δύο μας το άχθος του βίαιου ξεριζωμού. Τα βιώματα, οι πόθοι και οι αγώνες μας είναι κοινοί», τόνισε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, σε εκδήλωση μνήμης με τίτλο: «Στα βήματα των Ηρώων: Ευαγόρας Παλληκαρίδης – Νίκος Καπετανίδης από την Τραπεζούντα στην Πάφο και στη Θεσσαλονίκη», που πραγματοποιήθηκε το απόγευμα στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Ο κ. Χριστοδουλίδης επεσήμανε τα διδάγματα που προκύπτουν από τη δράση των ηρώων του ελληνισμού και τη σύνδεση των εθνικών αγώνων του παρελθόντος με τις σύγχρονες εθνικές προκλήσεις και πρόσθεσε: «Η απελευθέρωση και ο τερματισμός της παράνομης τουρκικής κατοχής αποτελεί την ύψιστη μας προτεραιότητα».
Την εκδήλωση διοργάνωσαν το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Γενικό Προξενείο της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη και το Σωματείο Δράσης Νίκος Καπετανίδης, με την υποστήριξη και της Κυπριακής Εστίας Βορείου Ελλάδος και της Ένωσης Κυπρίων Βόρειας Ελλάδας, και ήταν αφιερωμένη στους δύο εθνομάρτυρες του ελληνισμού, τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη και τον Νίκο Καπετανίδη, με στόχο να αναδειχθεί το διαχρονικό ιστορικό νήμα που συνδέει τους εθνικούς αγώνες στον Πόντο, στην Κύπρο και στη Μακεδονία.
Ο κ. Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε στη ζωή και στη δράση των δύο ηρώων, του Ποντίου δημοσιογράφου και εκδότη από την Τραπεζούντα Νίκου Καπετανίδη, που «αγωνίστηκε για τα δίκαια των Ελλήνων του Πόντου, για την καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης των καταπονημένων Ελλήνων της περιοχής», ο οποίος, από τουρκικό δικαστήριο, «κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία και εκτελέστηκε στις 21 Σεπτεμβρίου του 1921 στην Αμάσεια», καθώς και του ήρωα της ΕΟΚΑ, του 18χρονου Ευαγόρα Παλληκαρίδη, που 36 χρόνια αργότερα είχε το ίδιο τραγικό τέλος στην Κύπρο από το αποικιοκρατικό βρετανικό καθεστώς, και πρόσθεσε:
«Ο Ευαγόρας ταπείνωσε τους διώκτες του, όπως ακριβώς και ο Καπετανίδης. Παρά τις διεθνείς αντιδράσεις, στις 14 Μαρτίου το 1957, ο Ευαγόρας οδηγήθηκε στην αγχόνη, ήρεμος, περήφανος και αξιοπρεπής, γράφοντας μία από τις πλέον ηρωικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας».
Ο κ. Χριστοδουλίδης σημείωσε ότι η εκδήλωση αποτελεί «ένα οδοιπορικό χρέους και μνήμης για δύο μάρτυρες του ελληνισμού που έζησαν σε δύο διαφορετικές εποχές, σε δύο απομακρυσμένες μεταξύ τους γεωγραφικά περιοχές, αλλά που είχαν το ίδιο τραγικό τέλος, πολύ απλά, γιατί επέλεξαν να παραμείνουν πιστοί στις αξίες και τα ιδανικά τους».
Ξεχωριστή στιγμή της ομιλίας του αποτέλεσε η συγκινητική αναφορά του στους τέσσερις πεσόντες της ΕΛΔΥΚ του 1974, μέλη των οικογενειών των οποίων παρευρέθηκαν στην εκδήλωση. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας τόνισε:
«Κυρίες και κύριοι, ανάμεσα στο εκλεκτό ακροατήριο σήμερα βρίσκονται μαζί μας μέλη των οικογενειών Σαγκαλίδη, Τσιτηρίδη, Χαραλαμπίδη και Κουτρούλη, των τεσσάρων ηρώων, οι οποίοι το 1974 έπεσαν μαχόμενοι υπέρ της ελευθερίας της Κύπρου και ήταν αγνοούμενοι για δεκαετίες. Και μόλις πριν από δύο χρόνια έγινε κατορθωτή η ταυτοποίηση των οστών τους και ο ενταφιασμός τους στη γενέθλια γη της Μακεδονίας. Θέλω να χαιρετήσω με συγκίνηση όλα τα μέλη των οικογενειών αυτών και να τους μεταφέρω την παντοτινή ευγνωμοσύνη του κυπριακού ελληνισμού. Η θυσία τους είναι η πυξίδα του δικού μας προσανατολισμού και ο μόνος δρόμος για δικαίωση του αγώνα τους – και το γνωρίζουμε αυτό πάρα πολύ καλά – είναι η απελευθέρωση της Κύπρου, για την οποία έδωσαν τη ζωή τους δεκάδες Έλληνες αδελφοί μας Μακεδόνες, αλλά και Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα για βοήθεια τόσο το 1964 όσο και το μαύρο καλοκαίρι του 1974. Και η απελευθέρωση και ο τερματισμός της παράνομης τουρκικής κατοχής αποτελεί την ύψιστη μας προτεραιότητα. Είναι, αν θέλετε, όπως συνηθίζω να λέω, είναι το τάμα της ζωής μου, γιατί έτσι ακριβώς το αισθάνομαι. Και θέλω να ολοκληρώσω την παρέμβασή μου, επαναλαμβάνοντας ότι θα είμαστε ανάξιοι να μιλούμε εξ’ ονόματός τους, εάν η αφετηρία του αγώνα μας είναι οτιδήποτε λιγότερο από την απελευθέρωση της Κύπρου, από την Κερύνεια μέχρι την Αμμόχωστο και από τον Απόστολο Ανδρέα μέχρι την Τυλληρία».
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρθηκε στους κοινούς αγώνες του ελληνισμού μέσα στην ιστορία και πρόσθεσε:
«Καθόλου τυχαία, λοιπόν, μία από τις πρώτες αποφάσεις που πήραμε μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης του τόπου ήταν η καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης και τιμής των θυμάτων της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου σε όλα τα σχολεία στην Κύπρο. Και ακριβώς στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόφασή μας για την ανέγερση μνημείου για τη γενοκτονία του Πόντου στο Παραλίμνι – θα κάνουμε τα εγκαίνια στις 19 Μαΐου – αλλά και η απόφαση του υπουργικού συμβουλίου της Κυπριακής Δημοκρατίας για δημιουργία Κέντρου Ποντιακού Πολιτισμού στη Λευκωσία, ως ελάχιστη αναγνώριση των κοινών μας αγώνων, των κοινών μας στόχων και των κοινών μας επιδιώξεων».
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της εκπαίδευσης και της μεταλαμπάδευσης της ιστορικής γνώσης στις νεότερες γενιές, επισημαίνοντας:
«Έχουμε υποχρέωση να μιλάμε στα παιδιά μας, να μιλάμε στους φοιτητές μας για την ιστορία και τους αγώνες του λαού και του έθνους μας, ώστε μέσα από τη γνώση, ανάμεσα σε άλλα, να καταφεύγουν στις ανεξάντλητες πηγές των διδαγμάτων και των προτύπων. Γιατί, κυρίες και κύριοι, η αρετή και η τόλμη απαιτούν βαθιά γνώση. Και γνώση πρωτίστως της ιστορίας, της πραγματικής ιστορίας».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συμβολή της ελληνικής πολιτείας στη διατήρηση της μνήμης του κυπριακού εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, εκφράζοντας δημόσια τις ευχαριστίες του:
«Θέλω να ευχαριστήσω δημόσια την ελληνική κυβέρνηση γιατί με πρόσφατη απόφαση ο αγώνας της ΕΟΚΑ, ο αγώνας του Παλληκαρίδη και των άλλων παιδιών της Κύπρου εορτάζεται πλέον και στα ελληνικά σχολεία».
Από την πλευρά του, ο Πρύτανης του ΑΠΘ, Κυριάκος Αναστασιάδης, κατά τον χαιρετισμό του ανέδειξε τη βαθιά σημασία της ιστορικής μνήμης και επεσήμανε: «Υπάρχουν στιγμές όπου η ιστορία δε διαβάζεται μόνο στα βιβλία. Γίνεται παρουσία, μνήμη και ευθύνη μέσα σε έναν χώρο». Χαρακτήρισε την εκδήλωση «μια γέφυρα που ενώνει τόπους, χρόνους και βιώματα του οικουμενικού ελληνισμού». Παράλληλα, επεσήμανε τον ρόλο του Πανεπιστημίου ως φορέα ιστορικής συνείδησης και παιδείας, που συνδέει τη γνώση για το παρελθόν με την ευθύνη για το μέλλον.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν, μεταξύ άλλων, ο Υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, ο Υφυπουργός Παιδείας Νίκος Παπαϊωάννου, οι βουλευτές Στράτος Σιμόπουλος, Δημήτρης Κούβελας και Κατερίνα Νοτοπούλου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας Νικόλας Ιωαννίδης, ο Πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ελλάδα Σταύρος Αυγουστίδης, ο Γενικός Πρόξενος της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη Κωνσταντίνος Πολυκάρπου, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και εκπρόσωποι πολιτιστικών σωματείων της Κύπρου και του Πόντου.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με το καλλιτεχνικό πρόγραμμα, το οποίο αποτέλεσε έναν ιδιαίτερα συγκινητικό μουσικό φόρο τιμής στους δύο εθνομάρτυρες. Το Μουσικό Σχολείο Πάφου συμμετείχε με 40μελή ορχήστρα και χορωδία, παρουσιάζοντας ένα αφιέρωμα που διέτρεξε τη μουσική παράδοση της Κύπρου, με ιδιαίτερη έμφαση σε τραγούδια βασισμένα στην ποίηση του Ευαγόρα Παλληκαρίδη.
Την καλλιτεχνική επιμέλεια, ενορχήστρωση και διεύθυνση είχε ο Σωκράτης Τερπίζης, ενώ συμμετείχαν νέοι και καταξιωμένοι μουσικοί και καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων ο Χρήστος Χαλκιάς στην ερμηνεία, ο Αλέξης Παρχαρίδης στο τραγούδι και ο Γιώργος Συμεωνίδης στην αφήγηση. Παράλληλα, η παρουσία ποντιακών οργάνων και χορευτών ανέδειξε τη ζωντανή πολιτιστική συνέχεια και τη βαθιά σύνδεση των δύο περιοχών.
