Για πρώτη φορά στην Ελλάδα και την Ευρώπη- υλοποιείται από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης σε συνέχεια του νόμου του υπουργείου Υγείας και με τη συνδρομή του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη ένα ολοκληρωμένο, ψηφιακό πλαίσιο επαλήθευσης ηλικίας που στοχεύει στην ουσιαστική προστασία των ανηλίκων και στην αναβάθμιση της δημόσιας υγείας.
Η πρωτοποριακή αυτή ευρωπαϊκή υλοποίηση, που παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το καλοκαίρι, αποτρέπει την πρόσβαση ανηλίκων σε προϊόντα καπνού, νικοτίνης (συμπεριλαμβανομένης της άτμισης) και αλκοόλ και είναι σχεδιασμένη ώστε να είναι πολύ απλή στη χρήση – δεν απαιτούνται ιδιαίτερες ψηφιακές δεξιότητες από τους αγοραστές ή τους πωλητές.
Η τεχνολογική λύση έρχεται ως συνέχεια και συμπλήρωμα του πρόσφατου νόμου για τη δημόσια υγεία, ενισχύοντας την εφαρμογή του μέσω ψηφιακών εργαλείων.
Κεντρικός σκοπός του θεσμικού πλαισίου είναι η προστασία των νέων και η πρόληψη της χρήσης προϊόντων καπνού, νικοτίνης και αλκοόλ σε νεαρή ηλικία, μέσα από πέντε άξονες δράσης: μέτρα πρόληψης και προστασίας των ανηλίκων, αυστηρότερη εποπτεία της αγοράς, ειδική ρύθμιση για τα νέα προϊόντα νικοτίνης, δημιουργία ψηφιακού μητρώου ελέγχου και ενδυνάμωση των ελεγκτικών μηχανισμών και των κυρώσεων.
Στο πλαίσιο αυτό θεσπίζεται για πρώτη φορά σαφής και καθολική απαγόρευση της πώλησης, προσφοράς και διάθεσης των σχετικών προϊόντων σε ανηλίκους, με την ευθύνη εξακρίβωσης της ηλικίας να ανατίθεται ρητά στον πωλητή. Εάν ο αγοραστής δεν προσκομίσει αποδεικτικό ηλικίας, η συναλλαγή απαγορεύεται.
Παπαστεργίου: Να διαμορφώσουμε ένα πιο ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά μας
«Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επίλυση πραγματικών κοινωνικών προβλημάτων κι αυτή είναι η ομορφιά της. Υπό τον συντονισμό του υπουργού Επικρατείας, Άκη Σκέρτσου και σε στενή συνεργασία με τα Υπουργεία Υγείας και Προστασίας του Πολίτη, υλοποιούμε ένα συνεκτικό ψηφιακό πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων. Με το alto.gov.gr διασφαλίζουμε για πρώτη φορά την πλήρη χαρτογράφηση της αγοράς προϊόντων καπνού, άτμισης και αλκοόλ, ενισχύοντας τον στοχευμένο έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές.
Παράλληλα, μέσω της πλατφόρμας events.gov.gr θεσπίζουμε ένα σαφές και διαφανές πεδίο για τη δήλωση ιδιωτικών εκδηλώσεων με συμμετοχή ανηλίκων, περιορίζοντας φαινόμενα καταστρατήγησης και διευκολύνοντας τους ελέγχους. Επιπλέον, η ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας μέσω του Kids Wallet και Gov.gr Wallet εισάγει μια ασφαλή και αξιόπιστη διαδικασία, που περιορίζει ουσιαστικά την πρόσβαση ανηλίκων σε επιβλαβή προϊόντα, χωρίς περιττή έκθεση προσωπικών δεδομένων. Η ίδια προσέγγιση θα επεκταθεί και στις διαδικτυακές αγορές, μετά από ένα διάστημα προσαρμογής των επιχειρήσεων.
Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που ήρθε για να μείνει, ώστε να διαμορφώσουμε ένα πιο ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά μας και για αυτό απαιτείται η στήριξη όλων μας», δήλωσε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, κατά την παρουσίαση στη συνέντευξη Τύπου, του Οδικού Χάρτη και Επιχειρησιακού Σχεδίου για την Καθολική Εφαρμογή της Απαγόρευσης Πώλησης Καπνικών και Αλκοόλ σε Ανήλικους.
Σκέρτσος: Κανένα παιδί χωρίς προστασία
Διεξοδικές απαντήσεις για την κυβερνητική πρωτοβουλία (αλλά και την πρόσφατη διυπουργική συνέντευξη Τύπου), έδωσε ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος με ανάρτησή του.
«Ως πατέρας ενός έφηβου νιώθω συνεχώς την αγωνία κάθε γονιού για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα παιδιά μας απέναντι σε κάθε μορφή εξάρτησης. Νιώθω ταυτόχρονα την ευθύνη να δημιουργήσουμε ως κοινωνία και ως πολιτεία ένα πιο ασφαλές περιβάλλον για όλα τα παιδιά.
Έχουμε υποχρέωση ως πολιτεία να σταθούμε δίπλα σε κάθε οικογένεια, με τρόπο αποτελεσματικό και σύγχρονο που βελτιώνει διαρκώς τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους και αξιοποιεί κάθε νέα δυνατότητα που μας δίνει η τεχνολογία για την προστασία των παιδιών».
Ενώ για το ιστορικό της υπόθεσης σημειώνει: «Γι’ αυτό και όταν το φθινόπωρο του 2024, ήρθαμε αντιμέτωποι με απανωτά περιστατικά οξείας μέθης ανηλίκων, εξαιτίας της παράνομης κατανάλωσης αλκοόλ σε καταστήματα εστίασης, αποφασίσαμε να δούμε πιο προσεκτικά ως κυβέρνηση πόσο επαρκές είναι το νομοθετικό πλαίσιο των απαγορεύσεων και των κυρώσεων που θέτει η πολιτεία στην πώληση αλκοόλ και καπνικών σε νέους κάτω των 18 ετών.
Τι ανακαλύψαμε στην πράξη για την απαγόρευση πώλησης αλκοόλ και καπνικών σε ανήλικους; Ότι δυστυχώς η νομοθεσία που προβλέπει τις σχετικές απαγορεύσεις, είχε υποστεί από το 1994 έως το 2019 απανωτές αλλαγές που είχαν καταστήσει το νόμο πρακτικά κενό γράμμα.
Ο νόμος ανέθετε τους ελέγχους στις δημοτικές αστυνομίες, που σε αρκετούς δήμους δεν είναι επαρκώς στελεχωμένες, και στο σώμα επιθεωρητών υγείας, που επίσης δεν έχει περιφερειακή διάρθρωση ούτε ικανό αριθμό στελεχών.
Δεν υπήρχε ρητή υποχρέωση για το μέσο ταυτοποίησης της ηλικίας του πελάτη. Η αστυνομία παραδόξως είχε αφαιρεθεί από τα όργανα ελέγχου. Δεν υπήρχε κανένα κεντρικό μητρώο σημείων πώλησης προϊόντων αλκοόλ και καπνού, όπως θα έπρεπε ώστε να γίνονται στοχευμένοι έλεγχοι.
Όσο για τις κυρώσεις θα μπορούσε κάποιος να τις χαρακτηρίσει “χάδια”. Μάλιστα ο πλημμεληματικός χαρακτήρας της παράβασης από την πλευρά του πωλητή είχε καταργηθεί, αφήνοντας μόνο διοικητικά πρόστιμα χαμηλού ύψους που κατέληγαν σε αφαίρεση άδειας λειτουργίας της επιχείρησης μόνο στην 5η υποτροπή!
Όλα αυτά τα κενά στη νομοθεσία οδηγούσαν σε αποσπασματικούς ελέγχους συνήθως ή πάντα εκ των υστέρων, απουσία ενιαίας ψηφιακής καταγραφής χωρίς τις αναγκαίες διαλειτουργικότητες μεταξύ των συναρμόδιων αρχών και καθυστερήσεις στις κυρώσεις.
Κοινώς: Απαγόρευση στα χαρτιά, αλλά χωρίς αυστηρές κυρώσεις και χωρίς αποτελεσματικό ελεγκτικό μηχανισμό. ‘Αρα χαμηλό επίπεδο συμμόρφωσης».
Στο ερώτημα δε, «γιατί πρέπει να μας απασχολεί τόσο ως γονείς όσο και ως πολιτεία η προστασία των παιδιών από την κατανάλωση αλκοόλ και καπνού;», ο Ά. Σκέρτσος απαντά:
«Πολύ απλά διότι πρόκειται για εθιστικά προϊόντα που προκαλούν σοβαρή βλάβη σε κρίσιμες λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος. Η συζήτηση είναι πρωτίστως επιστημονική, καθώς το αλκοόλ και η νικοτίνη λειτουργούν πολύ πιο εθιστικά στο σώμα ενός ανήλικου.
Το γεγονός ότι τα παιδιά δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως ψυχοκοινωνικά και βιολογικά έως την ενηλικίωσή τους, καθιστά τους ανήλικους πολύ πιο ευάλωτους στον εθισμό. Η πρώιμη εξάρτηση σε νεαρή ηλικία, δυστυχώς, προκαλεί περισσότερες πιθανότητες εξάρτησης από επιβλαβείς συνήθειες και στην ενήλικη ζωή».
Πώς λειτουργεί η ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας
Η καινοτομία του προγράμματος έγκειται στην εισαγωγή ψηφιακού συστήματος επαλήθευσης ηλικίας: η ταυτοποίηση της ενηλικότητας θα γίνεται μέσω των εφαρμογών Gov.gr Wallet και Kids Wallet.
Στα σημεία λιανικής, ο πωλητής επιλέγει στην εφαρμογή την απαιτούμενη ηλικιακή ομάδα (π.χ. άνω των 18) και εμφανίζεται ένα QR code. Ο υποψήφιος αγοραστής σκανάρει το QR είτε με το Gov.gr Wallet είτε με το Kids Wallet και επιτρέπει την κοινοποίηση ενός πιστοποιητικού επιβεβαίωσης ηλικίας.
Το σύστημα εμφανίζει στον πωλητή πράσινη ή κόκκινη ένδειξη για το αν επιτρέπεται ή όχι η πώληση, χωρίς να αποκαλύπτεται η ακριβής ηλικία του αγοραστή, προσδίδοντας έτσι αξιοπιστία, ταχύτητα και σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα.
Η χρήση των ψηφιακών εργαλείων αναμένεται να περιορίσει ουσιαστικά την πρόσβαση των ανηλίκων σε απαγορευμένα προϊόντα και να διευκολύνει την εφαρμογή του νόμου.
Το πλαίσιο προβλέπει επίσης αυστηρές ρυθμίσεις για την είσοδο ανηλίκων σε χώρους διασκέδασης: η είσοδος και παραμονή ανηλίκων σε αμιγώς μπαρ και νυχτερινά κέντρα απαγορεύεται, ενώ εξαιρέσεις για ιδιωτικές εκδηλώσεις με συμμετοχή ανηλίκων επιτρέπονται μόνο σε οριοθετημένους χώρους, εκτός ωραρίου λειτουργίας και μετά από υποχρεωτική δήλωση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα events.gov.gr.
Σημαντικό εργαλείο εποπτείας γίνεται το Ψηφιακό Μητρώο Ελέγχου Προϊόντων (alto.gov.gr), όπου θα εγγραφούν υποχρεωτικά όλες οι επιχειρήσεις και τα σημεία πώλησης προϊόντων καπνού, αλκοόλ και συναφών μη καπνικών προϊόντων, επιτρέποντας για πρώτη φορά την πλήρη χαρτογράφηση της αγοράς, τη στοχευμένη εποπτεία και τη διαλειτουργικότητα μεταξύ αρμοδίων αρχών.
Με την εγγραφή εκδίδεται έγγραφο με QR code για την ταχύτερη και πιο αξιόπιστη διενέργεια επιτόπιων ελέγχων. Η προθεσμία εγγραφής στο alto.gov.gr λήγει στις 16 Απριλίου 2026.
Το νέο ψηφιακό οικοσύστημα -συνδυάζοντας Gov.gr Wallet, Kids Wallet, alto.gov.gr και events.gov.gr- φιλοδοξεί να μετασχηματίσει την εφαρμογή της νομοθεσίας σε καθημερινό και αποτελεσματικό εργαλείο, αυξάνοντας την αποτρεπτική ικανότητα απέναντι στην πρόσβαση ανηλίκων σε εξαρτήσεις και ενισχύοντας συνολικά την προστασία της δημόσιας υγείας.
