Γράφει ο Δημοσθένης Δαββέτας, Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης, ποιητής, εικαστικός, γεωπολιτιστικός αναλυτής.
Ζούμε σε μια εποχή όπου ο ανθρωπισμός ως φιλοσοφική και πολιτική έννοια βρίσκεται σε συνεχώς μειονεκτική θέση. Στο όνομα της τεχνολογικής εξέλιξης,της ισχύος και της διαχείρισης ο άνθρωπος ,ως “σκοπός” που ήταν για αιώνες, ως σημείο αναφοράς εξέλιξης και προόδου, τείνει να γίνει “μεσο”,ειδικά στις Δυτικές κοινωνίες. Αυτή η μετα-ανθρώπινη πορεία και λογική σε πολεμικές περιόδους στηρίζεται στην τεχνολογική υπεροχή, την αλγοριθμική διαχείριση του πολέμου και την στρατηγική κυριαρχία. Οι σύγχρονες Δυτικές στρατιωτικές δυνάμεις, ιδιαίτερα οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, χρησιμοποιούν τεχνολογίες, όπως drones,συστήματα τεχνητής Νοημοσύνης, η κυβερνοπολεμικές δράσεις, μετατρέποντας τον πόλεμο σε πεδίο υπολογισμού. Εδώ θυμόμαστε τον Martin Heidegger που είπε ότι η τεχνολογία δεν είναι απλά εργαλείο αλλά τρόπος αποκάλυψης του κόσμου. Στον τεχνολογικό ορίζοντα τα πάντα και μεταξύ αυτών ο Άνθρωπος ,εμφανίζονται ως “αποθεμα” προς διαχείριση. Ο εχθρός δεν είναι πλέον πρόσωπο αλλά στόχος η δε απώλεια δεν είναι τραγωδία αλλά δεδομένο.
Η λογική αυτή μας θυμίζει την έννοια της σύγχρονης μορφής εξουσίας ως “βιοπολιτική” όπως την περιέγραψε ο Γάλλος φιλόσοφος Michel Foucault . Δηλαδή η εξουσία δεν περιορίζεται απλά μόνο στο να σκοτώνει, αλλά οργανώνει, διαχειρίζεται και κατανέμει την ζωή. Στον πόλεμο αυτό σημαίνει υπολογισμός ρίσκου, “παράπλευρες απώλειες “,στατιστικές απομιμήσεις.
Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις μπορούμε να πούμε ότι ο “μετα-ανθρωπος” δεν είναι απλώς τεχνολογικός αλλά εντάσσεται σε ένα σύστημα διαχείρισης.
Απέναντι σε αυτήν την κυριαρχούσα νεωτερική λογική αντιστέκεται ακόμη η “ανθρωποκεντρικη” η αλλοιώς προ-νεωτερική αντίληψη. Πρόκειται για μια πολιτική στάση και φιλοσοφία που δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε τεχνολογική ισχύ αλλά σε έννοιες όπως θρησκευτική ταυτότητα, εθνικό πρόσωπο, συλλογική μνήμη ως πολιτισμό,παραδόσεις ιστορία.
Σε αυτήν την μόλις προαναφερθείσα αντίληψη ο άνθρωπος δεν έχει χάσει ακόμα την ιερότητα του και την υπερασπιζεται ακόμη κι αν χρειαστεί βιαίως. Η αντίθεση θυμίζει, όπως έγραψα στο πριν δύο εβδομάδες άρθρο μου ,την ένταση ανάμεσα στον Immanuel Kant και τον Niccolo Machiavelli. Ο πρώτος επέμενε στην ηθική αξία του ανθρώπου ως σκοπού κι ο δεύτερος στην αναγκαιότητα της ισχύος.
Αυτή η διαμάχη σήμερα στους πολέμους μπορεί να ιδωθεί ως σύγκρουση δύο τρόπων σκέψεως που διαπερνούν τις σύγχρονες κοινωνίες. Από την μια η λογική της τεχνολογικής διαχείρισης, της αποδοτικότητας και της Ισχύος κι από την άλλη η λογική του νοήματος, της ταυτότητας και της ηθικής αξίας. Οι δύο αυτοί τρόποι σκέψεως συγκρούονται σήμερα ανελέητα. Η απονοηματοδότηση συγκρούεται με την ανανοηματοδότηση. Κι αυτή η σύγκρουση υπάρχει στην Δύση και στον μη-δυτικό κόσμο. Πρόκειται για πόλεμο ιδεών αλλά και κυριολεκτικό πόλεμο όπως βλέπουμε γύρω μας; Υπάρχει τάχα κάποιο φως σύνθεσης των δύο πλευρών μιας και χρειαζόμαστε την τεχνολογία αλλά και τις προεκτάσεις του Ανθρωπισμού. Και εδώ τίθεται αμείλικτο το ερώτημα: ήρθε η ώρα να πορευτούμε προς αναζήτηση ενός μετα-ανθρώπινου τεχνολογικού ανθρωπισμού; Ο κίνδυνος ασταμάτητων πολέμων είναι μπροστά μας. Ο Thomas Hobbes είχε προβλέψει μια ζωή μοναχική, φτωχή, άσχημη,βίαιη και σύντομη. Ας ελπίσουμε ότι θα είναι λάθος πρόβλεψη. Χρειαζόμαστε ανανοηματοδότηση της ζωής μας όπου η λογική της ισχύος θα ισορροπεί με την λογική των αξιών. Χρειαζόμαστε έναν νέο ανθρωπισμό που θα λαμβάνει υπόψιν του και την τεχνολογική πραγματικότητα.
Δημοσθένης Δαββέτας, Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης, ποιητής, εικαστικός, γεωπολιτιστικός αναλυτής.
