του Μιχάλη Χουρδάκη
Βουλευτή Α΄ Θεσσαλονίκης με το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής
Καθηγητή Ιατρικής Α.Π.Θ.
Υπεύθυνου επεξεργασίας των προτάσεων του ΠΑΣΟΚ για το Δημογραφικό
Η 1η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Τρίτης Ηλικίας δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική υπενθύμιση του σεβασμού που οφείλει η κοινωνία στους μεγαλύτερους ανθρώπους. Σε μια χώρα που γερνά με ταχύ ρυθμό, αποτελεί αφορμή για μια πολύ ουσιαστικότερη συζήτηση: πώς διαμορφώνεται μια κοινωνία στην οποία αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, αλλά ταυτόχρονα μειώνεται η αναλογία των νεότερων γενεών;
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη ανάμεσα στις περισσότερο γηρασμένες δημογραφικά χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2025 η διάμεση ηλικία του πληθυσμού έφθασε τα 47,2 έτη, ενώ περίπου το 7% των κατοίκων είναι άνω των 80 ετών. Τα στοιχεία αυτά δεν περιγράφουν απλώς μια μεταβολή στην ηλικιακή πυραμίδα. Προδιαγράφουν αυξανόμενες απαιτήσεις για το σύστημα υγείας, την κοινωνική φροντίδα, το ασφαλιστικό σύστημα, αλλά και για την ίδια την οργάνωση της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής.
Για αυτό το Δημογραφικό δεν πρέπει να ταυτίζεται αποκλειστικά με την υπογεννητικότητα. Έχει δύο όψεις που εξελίσσονται ταυτόχρονα: λιγότερες γεννήσεις και μεγαλύτερη μακροβιότητα. Και η δεύτερη δεν αποτελεί πρόβλημα· αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας και της ιατρικής επιστήμης. Η πραγματική πρόκληση είναι τα περισσότερα χρόνια ζωής να συνοδεύονται από υγεία, λειτουργικότητα, αυτονομία και ουσιαστική κοινωνική συμμετοχή.
Αυτό προϋποθέτει ισχυρή πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, πρόληψη, αποτελεσματική διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων, υπηρεσίες αποκατάστασης και ένα σύγχρονο πλαίσιο μακροχρόνιας φροντίδας. Προϋποθέτει όμως και κάτι περισσότερο: οι ηλικιωμένοι να μην αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως αποδέκτες κοινωνικής πολιτικής. Η γνώση, η εμπειρία και η συμμετοχή τους αποτελούν κοινωνικό κεφάλαιο που δεν επιτρέπεται να τίθεται στο περιθώριο.
Αυτή ακριβώς η ολιστική αντίληψη βρίσκεται στον πυρήνα της δημογραφικής πρότασης του ΠΑΣΟΚ. Όπως υπογράμμισε ο Πρόεδρος Νίκος Ανδρουλάκης από το βήμα της 90ης ΔΕΘ στη Θεσσαλονίκη, η δημογραφική πολιτική δεν μπορεί να αποτελεί ακόμη μία επιδοματική πολιτική. Είναι εθνική πολιτική, που συνδέει τη στέγη, το εισόδημα, τις κοινωνικές υπηρεσίες και την περιφερειακή ανάπτυξη και απαιτεί κάθε σημαντική κρατική απόφαση να αξιολογείται και ως προς το δημογραφικό της αποτύπωμα. Για αυτό το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη θεσμοθέτηση του Δημογραφικού Αποτυπώματος σε κάθε κρατική απόφαση, καθώς και τη δημιουργία Ειδικού Ταμείου για το Δημογραφικό, με έσοδα από τη φορολόγηση των υπερκερδών στα ολιγοπώλια -πόρους που θα κατευθύνονται εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η οικονομική ασφάλεια της τρίτης ηλικίας. Για πολλούς συνταξιούχους, η σύνταξη δοκιμάζεται καθημερινά από το κόστος ζωής, την ενέργεια, τα φάρμακα και τις αυξημένες ανάγκες υγείας, την ίδια στιγμή που αρκετοί εξακολουθούν να στηρίζουν παιδιά και εγγόνια. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει τη σταδιακή επαναφορά της 13ης σύνταξης, νέο ΕΚΑΣ για τους χαμηλοσυνταξιούχους, μείωση της εισφοράς αλληλεγγύης και ξεπάγωμα των επικουρικών συντάξεων, μέτρα που αφορούν πρωτίστως την αξιοπρέπεια και την ασφάλεια μετά από δεκαετίες εργασίας.
Το Δημογραφικό, όμως, ενώνει τις αγωνίες των γενεών. Ο συνταξιούχος δεν ανησυχεί μόνο για τη δική του σύνταξη και την υγεία του. Ανησυχεί για το παιδί του που δυσκολεύεται να αποκτήσει σπίτι και να δημιουργήσει οικογένεια, για το εγγόνι του που αναζητά προοπτική, για τον τόπο που σταδιακά χάνει τους νεότερους ανθρώπους του. Για αυτό το ΠΑΣΟΚ προτείνει και για τη νέα γενιά: πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας και χαμηλότοκα στεγαστικά δάνεια για νέα ζευγάρια, μείωση 75% στον ΕΝΦΙΑ για τα πρώτα 100 τ.μ., επίδομα 200 ευρώ τον μήνα για πιστοποιημένες δαπάνες παιδιού ως 3 ετών, καθολική δωρεάν βρεφική και προσχολική αγωγή, μηδενισμό ΦΠΑ σε βασικά βρεφικά είδη, και πλήρη κάλυψη εξόδων διαμονής πριν τον τοκετό για γυναίκες σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές, με προτεραιότητα στους νέους, τους οικονομικά ευάλωτους, αλλά και στους εκπαιδευτικούς και ιατρούς που δυσκολεύονται να βρουν σπίτι εκεί που υπηρετούν.
Αυτό είναι και το ουσιαστικό μήνυμα της 1ης Οκτωβρίου: να εξασφαλίσουμε στους μεγαλύτερους ανθρώπους τη ζωή που δικαιούνται και στις επόμενες γενιές τη ζωή που προσδοκούν. Μια σοβαρή δημογραφική πολιτική δεν προστατεύει τη συνέχεια των γενεών μόνο στους αριθμούς. Την προστατεύει στην ίδια τη ζωή, και αυτό είναι το στοίχημα που το ΠΑΣΟΚ έχει βάλει στο κέντρο της πολιτικής του.
