Μια τελευταία ευκαιρία στη διπλωματία – Τι ζητούν οι δύο πλευρές
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε το βράδυ του Σαββάτου, λίγα λεπτά μετά τις 05:00 τα ξημερώματα της Κυριακής ώρα Ελλάδας, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν θα πραγματοποιήσουν, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, τους νέους βομβαρδισμούς που σχεδίαζαν εναντίον του Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η απόφαση ελήφθη έπειτα από αίτημα της Τεχεράνης και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής, συνδέοντας όμως ευθέως την αναστολή της επίθεσης με την ταχεία ολοκλήρωση μιας νέας συμφωνίας.
Η ανακοίνωση του Τραμπ αποκλιμακώνει προσωρινά μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση, χωρίς να σημαίνει ότι ο κίνδυνος νέας στρατιωτικής αναμέτρησης έχει παρέλθει. Οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σε ετοιμότητα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε ότι η συνέχεια θα εξαρτηθεί από τις κινήσεις της ιρανικής ηγεσίας και από το εάν θα οριστικοποιηθούν άμεσα οι όροι που βρίσκονται στο τραπέζι.
«Ήμασταν έτοιμοι για επίθεση πρωτοφανούς ισχύος»
Σε εκτενή ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ ανέφερε ότι ο αμερικανικός στρατός ήταν έτοιμος να πλήξει την Ισλαμική Δημοκρατία με επίπεδο «στρατιωτικού τρόμου και ισχύος» που, όπως υποστήριξε, ο κόσμος δεν είχε δει από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με τη συγκεκριμένη διατύπωση, ο πρόεδρος των ΗΠΑ επιχείρησε να παρουσιάσει την ακύρωση της επιχείρησης όχι ως υποχώρηση της Ουάσιγκτον, αλλά ως επιλογή που έγινε από θέση στρατιωτικής υπεροχής. Υποστήριξε ότι το Ιράν και άλλες χώρες της περιοχής ζήτησαν να μην πραγματοποιηθούν οι επιθέσεις, επειδή έχουν συμφωνηθεί οι βασικές παράμετροι ενός νέου πλαισίου.
«Στη βάση αυτού του αιτήματος, δέχτηκα, για το καλό του κόσμου, της Μέσης Ανατολής και κυρίως του ίδιου του Ιράν, να ακυρώσω την επίθεση, με την προϋπόθεση ότι θα συναφθεί γρήγορα συμφωνία», ανέφερε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι το Ισραήλ συντάσσεται με την απόφασή του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος σημείωσε επίσης ότι η διαπραγματευτική ομάδα των ΗΠΑ, στην οποία συμμετέχουν ο Στιβ Γουίτκοφ, ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, θα συνεχίσει τις επαφές για την ολοκλήρωση του νέου πλαισίου. Παράλληλα, άφησε σαφώς να εννοηθεί ότι η στρατιωτική επιλογή μπορεί να επανέλθει εάν η διπλωματική διαδικασία δεν αποδώσει γρήγορα αποτελέσματα.
Το πλαίσιο της υπό διαμόρφωση συμφωνίας
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδουν διεθνή πρακτορεία και ελληνικά μέσα, η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι έχει επιτευχθεί ένα πρώτο περίγραμμα συμφωνίας, χωρίς όμως να έχει ολοκληρωθεί ακόμη το τελικό κείμενο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, η διακοπή των ιρανικών επιθέσεων εναντίον πλοίων και αμερικανικών ή συμμαχικών εγκαταστάσεων και η επανέναρξη των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο, καθώς και νέους περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες και στα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη επιμένει στην αναγνώριση του δικαιώματός της στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας και ζητεί την άρση ή τη σταδιακή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων.
Η αναφορά του Τραμπ σε «παραμέτρους» που έχουν συμφωνηθεί δείχνει ότι υπάρχει ένα αρχικό πλαίσιο, όχι όμως και οριστική διευθέτηση όλων των διαφορών. Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει δημόσια, επίσημη επιβεβαίωση από την ιρανική ηγεσία ότι αποδέχεται την εκδοχή της συμφωνίας όπως την παρουσίασε ο Αμερικανός πρόεδρος, αναφέρει το CBS News.
Παρέμβαση των χωρών του Κόλπου
Καθοριστικό ρόλο στην απόφαση για αναστολή των επιθέσεων φαίνεται ότι διαδραμάτισαν οι χώρες του Κόλπου, οι οποίες προειδοποιούν εδώ και ημέρες ότι μια νέα μεγάλης κλίμακας αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη ανάφλεξη.
Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν επικοινώνησε με τον Τραμπ και εξέφρασε την ανησυχία του για τις συνέπειες που θα είχε μια νέα επίθεση. Το Ριάντ, όπως και άλλες αραβικές πρωτεύουσες, φοβάται ότι η Τεχεράνη θα απαντούσε πλήττοντας ενεργειακές εγκαταστάσεις, στρατιωτικές βάσεις και υποδομές σε χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις.
Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία, το Πακιστάν και άλλες χώρες βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με την ιρανική ηγεσία, επιδιώκοντας να αποτραπεί ένας νέος κύκλος επιθέσεων. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει καταστήσει σαφές στις επαφές του ότι οποιοδήποτε νέο πλήγμα κατά του Ιράν θα προκαλέσει άμεση και ευρείας κλίμακας απάντηση, λέει το Associated Press
Οι απειλές της Τεχεράνης πριν από την ανακοίνωση
Λίγες ώρες πριν από την ανάρτηση του Τραμπ, η Τεχεράνη είχε προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης δεν θα περιοριζόταν στην προσβολή στρατιωτικών στόχων. Ιρανικές πηγές άφηναν ανοικτό το ενδεχόμενο να πληγούν πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις χωρών της περιοχής που θα διευκόλυναν τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ.
Οι προειδοποιήσεις προκάλεσαν έντονη ανησυχία στις αραβικές κυβερνήσεις, καθώς οποιαδήποτε επίθεση σε ενεργειακές υποδομές ή νέος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ θα είχε άμεσες συνέπειες στον εφοδιασμό της διεθνούς αγοράς. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη δεχθεί μεγάλη πίεση από τη συνεχιζόμενη κρίση, ενώ εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια αντιμετωπίζουν αυξημένους κινδύνους στη θαλάσσια περιοχή.
Όπως αναφέρει το Reuters, παρά την αναστολή των αμερικανικών πληγμάτων, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει ρευστή. Αναφορές για επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ, καθώς και περιστατικά εναντίον πλοίων, δείχνουν ότι η ένταση δεν έχει τερματιστεί.
Το Ισραήλ συντάσσεται με την απόφαση Τραμπ
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαβεβαίωση του Τραμπ ότι το Ισραήλ συμφώνησε να μην πραγματοποιήσει τη σχεδιαζόμενη επίθεση. Η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει υποστηρίξει τη συνέχιση της στρατιωτικής πίεσης, θεωρώντας ότι το Ιράν εξακολουθεί να αποτελεί άμεση απειλή εξαιτίας του πυρηνικού και του βαλλιστικού του προγράμματος.
Η δημόσια αναφορά του Αμερικανού προέδρου ότι το Ισραήλ «ενώνεται» μαζί του αποτελεί μήνυμα πως, τουλάχιστον προσωρινά, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν θα κινηθεί αυτόνομα. Δεν είναι ωστόσο γνωστό εάν η δέσμευση αυτή έχει συγκεκριμένη χρονική διάρκεια ή εάν εξαρτάται από την πλήρη διακοπή των ιρανικών επιθέσεων.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει τη στρατιωτική πίεση χωρίς να προκαλέσει νέα ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Για τον λόγο αυτόν, οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή παραμένουν σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, ενώ έχουν εκδοθεί προειδοποιήσεις ασφαλείας για Αμερικανούς πολίτες σε σειρά χωρών της Μέσης Ανατολής.
Προσωρινή αποκλιμάκωση, όχι οριστικό τέλος της κρίσης
Η απόφαση του Τραμπ απομακρύνει προς το παρόν το ενδεχόμενο μιας άμεσης μεγάλης επίθεσης, αλλά δεν συνιστά εκεχειρία ούτε ολοκληρωμένη συμφωνία. Τα βασικά ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές –το πυρηνικό πρόγραμμα, το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, οι αμερικανικές κυρώσεις και οι περιφερειακές στρατιωτικές δραστηριότητες του Ιράν– παραμένουν ανοικτά.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε ουσιαστικά μια σύντομη παράταση στη διπλωματία, διατηρώντας παράλληλα στο τραπέζι την απειλή μιας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης. Η νέα δοκιμασία θα είναι εάν η Τεχεράνη θα επιβεβαιώσει επισήμως το πλαίσιο που ανακοίνωσε ο Τραμπ και εάν οι δύο πλευρές θα μπορέσουν να μετατρέψουν τις γενικές παραμέτρους σε δεσμευτική συμφωνία.
Μέχρι τότε, η ακύρωση των βομβαρδισμών παραμένει μια εύθραυστη κίνηση αποκλιμάκωσης, η οποία μπορεί να ανατραπεί γρήγορα από μια νέα επίθεση ή από κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.
