Λίγα λεπτά πριν νυχτώσει, άνθρωποι όλων των ηλικιών ανεβαίνουν στον λόφο των Νυμφών στο Θησείο, απέναντι από την Ακρόπολη, με το βλέμμα στραμμένο προς τον ουρανό. Είναι επισκέπτες του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών που θέλουν να κάνουν αστροπαρατήρηση και το παλαιότερο επιστημονικό ίδρυμα του ελληνικού κράτους τούς προσκαλεί σε ένα ταξίδι εξερεύνησης του Σύμπαντος.
Οι βραδιές κοινού στο Κέντρο Επισκεπτών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Θησείο πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, τρεις φορές την εβδομάδα τους καλοκαιρινούς μήνες και δύο τους χειμερινούς, πραγματοποιώντας ξεχωριστές ξεναγήσεις στα ελληνικά και τα αγγλικά. Ξεναγήσεις επίσης διοργανώνονται και στο Κέντρο Επισκεπτών του Αστεροσκοπείου, στην Πεντέλη.
Η εμπειρία ξεκινά από το Μουσείο Γεωαστροφυσικής, το οποίο στεγάζεται στο ιστορικό κτίριο του αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν, που χτίστηκε με δωρεά του Γεώργιου Σίνα. Οι επισκέπτες γνωρίζουν την ιστορία του Αστεροσκοπείου μέσα από ιστορικά όργανα και βλέπουν εντυπωσιασμένοι τον χάρτη με σχεδόν 33 χιλιάδες λεπτομέρειες της Σελήνης που δημιούργησε στα μέσα του 19ου αιώνα ο Γερμανός αστρονόμος και πρώην διευθυντής του Αστεροσκοπείου, Ιούλιος Σμιτ. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες του Αστεροσκοπείου τους δείχνουν το αντίγραφο του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, που φιλοξενείται εκεί, και τους περιγράφουν με λεπτομέρεια τα όσα είναι γνωστά για τη λειτουργία αυτού του θαυμαστού αρχαίου υπολογιστή.
Η ξενάγηση συνεχίζεται στο κτίριο και το τηλεσκόπιο Συγγρού, στις παρυφές του λόφου Νυμφών, όπου οι αστρονόμοι υπενθυμίζουν τον κυριότερο λόγο ίδρυσης του Αστεροσκοπείου: τον υπολογισμό της ώρας Ελλάδας.
Η κορύφωση της βραδιάς έρχεται με την παρατήρηση του ουρανού. Οι επισκέπτες σχηματίζουν ουρές μπροστά από το φορητό τηλεσκόπιο, που χρησιμοποιείται για την παρατήρηση μέχρι να ολοκληρωθεί η συντήρηση του ιστορικού τηλεσκοπίου Δωρίδη. Τις βραδιές με συννεφιά ρωτούν με έκδηλη την αγωνία στο πρόσωπό τους αν θα καταφέρουν να κάνουν παρατήρηση.
Αυτή η σχέση με τον ουρανό είναι κάτι που σύμφωνα με τον αστροφυσικό του Αστεροσκοπείου, Αχιλλέα Στράντζαλη, έχει χαθεί. «Ο στόχος μας είναι να αποκτήσουν οι επισκέπτες αυτή τη μικρή επαφή με τον ουρανό που δεν υπάρχει πιά. Βασική αιτία είναι η φωτορύπανση, αλλά επιπλέον ο άνθρωπος δεν έχει τόσο ανάγκη τα αστέρια για τις εργασίες του σήμερα, όπως παλαιότερα», εξηγεί ο κ. Στράντζαλης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Σήμερα, η πληροφορία είναι αυτοματοποιημένη. Ο χρόνος, τα ημερολόγια, τα ρολόγια, οι γιορτές, οι εποχές. Τα πάντα είναι αυτοματοποιημένα», προσθέτει η φυσικός Δήμητρα Τσιούτσια, η οποία έχει αναλάβει την οργάνωση των δράσεων του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου.
Οι ξεναγήσεις δεν είναι ποτέ ίδιες μεταξύ τους. Η αστροφυσικός και υπεύθυνη του Κέντρου Επισκεπτών, Φιόρη- Αναστασία Μεταλληνού, χαρακτηρίζει την ξενάγηση μια «διαδραστική εμπειρία», καθώς οι πληροφορίες εμπλουτίζονται με τα μεγάλα αστρονομικά γεγονότα της κάθε περιόδου, αλλά και με τις απορίες του κοινού. Οι παράλληλες εκδηλώσεις, αλλά και η επικαιρότητα αποτελούν συχνά έναυσμα για τις συζητήσεις που γίνονται στις ξεναγήσεις.
Μέχρι τις 4 Ιουλίου φιλοξενείται στους εξωτερικούς χώρους του Αστεροσκοπείου στο Θησείο η έκθεση «Servare Intaminatum. Κλιματική Κρίση- από το αόρατο στο ορατό ή πώς να αναπαραστήσεις το αδιανόητο», σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα. Μέσα από έργα σύγχρονης τέχνης 22 καλλιτεχνών σχολιάζονται σημαντικά περιβαλλοντικά ζητήματα, όπως τα απόβλητα, η ρύπανση, τα ενεργειακά ίχνη και τα διαστημικά απορρίμματα. Τα έργα της έκθεσης δεν είναι τα μόνα που τραβούν το βλέμμα των επισκεπτών. Αυτές τις ημέρες, ο Δίας και η Αφροδίτη φαίνονται σαν να είναι σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους (σύνοδος Δία-Αφροδίτης) και οι παρατηρητές του ουρανού κοιτάζουν αυτό το οπτικό φαινόμενο εντυπωσιασμένοι ζητώντας να μάθουν πώς θα αναγνωρίζουν τον κάθε πλανήτη. Η κ. Τσιούτσια περιγράφει πως σε κάθε αστρονομικό γεγονός τα εισιτήρια συμμετοχής στις βραδιές κοινού γίνονται αμέσως ανάρπαστα.
«Το κέρδος από τη συμμετοχή τους στις ξεναγήσεις είναι το να πάρουν το ερέθισμα και μετά να σκεφτούν και να ψάξουν μόνοι τους πληροφορίες», τονίζει ο Αχιλλέας Στράντζαλης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Μερικοί φέρνουν μαζί τους και τις αμφιβολίες που γεννούν οι θεωρίες συνομωσίας. «Ο στόχος μας είναι να βοηθήσουμε τους επισκέπτες να σκέφτονται ορθολογικά. Όλες αυτές οι θεωρίες ωχριούν μπροστά στην επιστημονική αλήθεια και δεν σου δίνουν τη συγκίνηση που θα σου δώσει η αληθινή γνώση», σχολιάζει η κ. Μεταλληνού.
Μόνο την περασμένη χρονιά επισκέφθηκαν το Αστεροσκοπείο περίπου 20.000 άτομα, μεταξύ των οποίων και μαθητές από 250 σχολεία όλης της Ελλάδας. Τα παιδιά δεν σταματούν να ρωτούν για διάφορα φαινόμενα και πρωταγωνιστές των ερωτήσεών τους είναι τα πιο μακρινά και μυστηριώδη αντικείμενα, όπως οι μαύρες τρύπες. «Τα παιδιά έχουν πιο καθαρή σκέψη από τους μεγάλους και πρέπει να διατηρήσουν καθαρή αυτή τη σκέψη, οπότε εμείς τους δίνουμε την έμπνευση και τον ενθουσιασμό. Είναι οι πολίτες του παρόντος και του μέλλοντος», καταλήγει η Φιόρη- Αναστασία Μεταλληνού.
