Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη» καθώς τη Δευτέρα 26/01 λήγει η δημόσια διαβούλευση.
Ακολούθως η «Ενεργή Μάχη» θα μεταφερθεί στην Ολομέλεια της Βουλής και εντός του Φεβρουαρίου θα τεθεί προς ψήφιση.
Πρόκειται για ένα σύνολο μεταρρυθμίσεων του Γιάννη Κεφαλογιάννη που στοχεύουν σε ένα νέο Δόγμα για την Πολιτική Προστασία, σε χρόνο που η κλιματική κρίση εντείνει τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων φαινομένων.
Μεταξύ άλλων κρίσιμων ζητημάτων στα οποία «απαντά» το εν λόγω νομοσχέδιο, είναι η θεσμοθέτηση Κανόνων Εμπλοκής για το Πυροσβεστικό Σώμα.
Τι είναι οι Κανόνες Εμπλοκής
Οι Κανόνες Εμπλοκής (Rules of Engagement – RoE) στο Πυροσβεστικό Σώμα αναφέρονται στα πλαίσια και τις οδηγίες που καθορίζουν πώς πρέπει να δρουν οι πυροσβέστες σε επικίνδυνες και κρίσιμες καταστάσεις.
Στην ουσία πρόκειται για το σύνολο των κανόνων, που καθορίζουν πότε, πώς και με ποια προτεραιότητα εμπλέκονται σε περιστατικά.
Με την «Ενεργή Μάχη», οι Κανόνες Εμπλοκής (Rules of Engagement) θεσπίζονται για να καλύψουν ένα διαχρονικό θεσμικό κενό και να εμπεδώσουν ένα υποχρεωτικό επιχειρησιακό δόγμα, ορίων εντολής και επιπέδων απόφασης στο πεδίο.
Η επιχειρησιακή δράση του Πυροσβεστικού Σώματος τυποποιείται, προστατεύοντας τόσο την αποτελεσματικότητα της απόκρισης όσο και τα στελέχη από νομική και διοικητική αβεβαιότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται σαφής καθορισμός του τι μέσα και προσωπικό ενεργοποιείται, από ποιον ενεργοποιείται, σε ποιο επίπεδο και με ποιες επιχειρησιακές προϋποθέσεις.
Πιο αναλυτικά οι Κανόνες Εμπλοκής αποτελούν ενιαίο και υποχρεωτικό επιχειρησιακό δόγμα, καθορίζοντας τα επίπεδα και τα όρια εντολής, τις διαδικασίες κινητοποίησης, κλιμάκωσης, ενίσχυσης και απεμπλοκής δυνάμεων, καθώς και τα μέτρα ασφάλειας του προσωπικού και των πολιτών σύμφωνα με διεθνή πρότυπα.
Ο στόχος
Σύμφωνα με πληροφορίες, στόχος της ρύθμισης είναι η τυποποίηση της επιχειρησιακής δράσης του Π.Σ., ώστε να εξασφαλίζεται συνεκτική λειτουργία, ενιαία αντίδραση σε όλη την επικράτεια και αποφυγή επιχειρησιακών ασάφειων και αποκλίσεων.
Σε διεθνές επίπεδο, η έννοια των Rules of Engagement προέρχεται από τον στρατιωτικό και διοικητικό χώρο, αλλά έχει υιοθετηθεί ευρέως στα πιο προηγμένα συστήματα δασοπυρόσβεσης του κόσμου.
Που «απαντά» η ρύθμιση
Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε ενιαίο νομικά κατοχυρωμένο πλαίσιο, αλλά μόνο επιχειρησιακές οδηγίες του Αρχηγείου Π.Σ. Έτσι, με την συγκεκριμένη ρύθμιση οι Κανόνες Εμπλοκής αποκτούν δεσμευτικότητα και η απόκλιση από αυτούς συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα.
Η εφαρμογή τους προϋποθέτει εκπαίδευση, ασκήσεις και επικαιροποίηση εγχειριδίων, ώστε οι αξιωματικοί και το λοιπό πυροσβεστικό προσωπικό να γνωρίζουν εκ των προτέρων τα πρωτόκολλα κινητοποίησης και ασφάλειας.
Επιπρόσθετα, η ρύθμιση αναμένεται να βελτιώσει τη διαλειτουργικότητα των δυνάμεων, την προστασία του προσωπικού, την ταχύτητα και ακρίβεια λήψης αποφάσεων και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, καθώς κρίσιμες πρακτικές, όπως η εντολή εκκένωσης, θα βασίζονται σε προδιαγεγραμμένα και αντικειμενικά κριτήρια. Με τον τρόπο αυτό, η ρύθμιση εισάγει ένα θεμελιώδες εργαλείο ασφαλούς, τεκμηριωμένης και σύγχρονης επιχειρησιακής διακυβέρνησης, αποτελώντας σημαντικό βήμα θωράκισης της χώρας έναντι των αυξανόμενων κινδύνων.
Κανόνες εμπλοκής στην πράξη
Στην πράξη οι Κανόνες Εμπλοκής καθορίζουν τον τρόπο δράσης των πυροσβεστών σε κάθε περιστατικό, από αστικές πυρκαγιές έως δασικές φωτιές και άλλα ατυχήματα.
Στόχος τους, η προστασία της ζωής, η ασφάλεια των πολιτών και η αποτελεσματική αντιμετώπιση κινδύνων.
Πρώτο μέλημα των πυροσβεστών είναι η ασφάλεια τόσο των ιδίων όσο και των πολιτών. Η εμπλοκή σε περιστατικά που θέτουν υπερβολικό κίνδυνο δεν επιτρέπεται, εάν δεν υπάρχει κατάλληλος εξοπλισμός ή σχέδιο δράσης, διασφαλίζοντας ότι οι επιχειρήσεις γίνονται υπό ελεγχόμενες συνθήκες.
Πριν από κάθε επέμβαση, αξιολογούν τη σοβαρότητα της κατάστασης, τη δυναμική εξάπλωσης της φωτιάς ή του κινδύνου και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα ή υποδομές. Η σωστή εκτίμηση επιτρέπει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για την επέμβαση και τον περιορισμό των κινδύνων.
Σε κάθε περιστατικό η επέμβαση γίνεται σταδιακά και προσαρμοσμένα στην κατάσταση.
Για παράδειγμα, εάν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για ανθρώπινες ζωές, η πρώτη προτεραιότητα είναι ο περιορισμός της φωτιάς, πριν επιχειρηθεί η πλήρης κατάσβεση.
Η δράση συντονίζεται από τα κέντρα επιχειρήσεων. Η συνεχής ενημέρωση για αλλαγές στην κατάσταση, όπως η μεταφορά φλεγόμενων υλικών ή η αλλαγή κατεύθυνσης του ανέμου, είναι απαραίτητη για την ασφαλή και αποτελεσματική αντιμετώπιση του περιστατικού.
Επιπλέον, η εμπλοκή σε επικίνδυνες καταστάσεις γίνεται αποκλειστικά με κατάλληλο εξοπλισμό, όπως προστατευτική στολή και αναπνευστικές συσκευές, ενώ ακολουθούνται καθορισμένες τακτικές καταστολής, όπως η είσοδος σε κτίρια μόνο όταν θεωρείται ασφαλής.
Τι ισχύει στο εξωτερικό
Οι Κανόνες Εμπλοκής τίθενται σε ισχύ σε όλα τα κράτη του πλανήτη, χωρίς να σημαίνει ότι ακολουθούν όλα τους ίδιους όμως η φιλοσοφία και οι προτεραιότητες είναι κοινές.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η FEMA και οι τοπικές πυροσβεστικές υπηρεσίες καθορίζουν για κάθε περιστατικό Incident Action Plans (IAPs), τα οποία περιλαμβάνουν την αξιολόγηση κινδύνου, την προτεραιότητα στις ανθρώπινες ζωές και τις τεχνικές καταστολής.
Οι πρακτικές διακρίνονται σε offensive, όταν δηλαδή η φωτιά αντιμετωπίζεται ενεργά σε ασφαλείς συνθήκες, και σε defensive, όταν οι δυνάμεις περιορίζουν τη φωτιά από απόσταση λόγω υψηλού κινδύνου.
Παράλληλα, εφαρμόζονται οι National Firefighter Safety Rules, που διασφαλίζουν τη σωστή χρήση του εξοπλισμού προστασίας (PPE) και περιορίζουν τα ατυχήματα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι πυροσβεστικές υπηρεσίες εφαρμόζουν την National Operational Guidance (NOG), η οποία καθορίζει πότε είναι ασφαλές να εισέλθουν σε κτίρια, πώς να αντιμετωπίζουν επικίνδυνα υλικά και χημικά και ποιες στρατηγικές να ακολουθούν σε δασικές πυρκαγιές, βιομηχανικά ατυχήματα ή εκρήξεις.
Ισχύει αυστηρά η αρχή «Risk a Life to Save a Life, Risk a Limb to Save Property», δίνοντας σαφή προτεραιότητα στη ζωή των ανθρώπων έναντι της προστασίας της περιουσίας.
Στην Αυστραλία, οι υπηρεσίες CFA (Country Fire Authority) και NSW RFS (Rural Fire Service) χρησιμοποιούν τις λεγόμενες Fireground Rules.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε επέμβαση ξεκινά με αξιολόγηση κινδύνου, ενώ οι τακτικές προσαρμόζονται στη δύναμη του ανέμου και στην τοπογραφία. Σε μεγάλες δασικές πυρκαγιές, συχνά εφαρμόζεται η defensive firefighting για την προστασία του πληθυσμού και των υποδομών.
Ενώ, σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εφαρμόζονται Standard Operating Procedures (SOPs) που καθορίζουν ποιοι πυροσβέστες εισέρχονται πρώτοι σε επικίνδυνες ζώνες, τη χρήση εξοπλισμού και αναπνευστικών συσκευών, καθώς και την αποχώρηση σε περίπτωση ριψοκίνδυνης κατάστασης.
Επιπλέον, η χρήση του Incident Command System (ICS) είναι υποχρεωτική για τον συντονισμό πολλαπλών ομάδων και την αποτελεσματική διαχείριση πολύπλοκων περιστατικών.
Σύστημα διοίκησης συμβάντος
Ως προς το ICS, η «Ενεργή Μάχη» μέσω των αλλαγών που φέρνει, επιχειρείται η σταδιακή μετατόπιση και καθιέρωση του Συστήματος Διοίκησης Συμβάντος (Incident Command System – ICS) στο θεσμικό πλαίσιο πολιτικής προστασίας της χώρας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θεσμοθετείται μια ενιαία, τυποποιημένη δομή διοίκησης για όλα τα επίπεδα επιχειρήσεων έκτακτης ανάγκης.
Με άλλα λόγια, προδιαγράφει ένα διαλειτουργικό και διεπιχειρησιακό δόγμα: όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς καλούνται να ακολουθούν κοινό λεξιλόγιο, κανόνες εντολής και διαδικασίες αξιοποίησης πόρων, όπως ορίζει η αρχιτεκτονική του ICS, ώστε σε κάθε συμβάν να συγκροτείται μία ενιαία επιχειρησιακή εικόνα και όχι πολλαπλές, αποσπασματικές αναγνώσεις της πραγματικότητας.
Έτσι, εισάγεται στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο ο κρίσιμος κρίκος που έλειπε από την επιχειρησιακή αλυσίδα πολιτικής προστασίας, επιτυγχάνοντας – για πρώτη φορά – τη θεσμική ενοποίηση και συνεκτικότητα των τριών επιπέδων διοίκησης: στρατηγικού, επιχειρησιακού και τακτικού.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Κανόνες Εμπλοκής, τα στοιχεία τακτικής διοίκησης, τα Γενικά Σχέδια Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Διαχείρισης Συνεπειών και η λειτουργία του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας τελούν σε λειτουργική αρμονία και συμπληρωματικότητα μεταξύ τους και σε σχέση με τα επιχειρησιακά σχέδια του Π.Σ., σε στρατηγικό, επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο.
Άλλωστε Κανόνες Εμπλοκής εφαρμόζονται στις Ένοπλες Δυνάμεις, το Λιμενικό Σώμα και την ΕΛ.ΑΣ.
